You are currently browsing the category archive for the ‘Sgwennu’ category.

FullSizeRender

Fi a Marred o Bwthyn yn y lansiad

Mae hi’n wythnos i heddiw ers lansiad Iddew yn Nhafarn y Rhos, Llangefni. Doeddwn i ddim yn gallu cofnodi’r achlysur yn Sir Fôn ar gownt y ffaith nad oedd gin i Ryngrwyd yno.

Rhyfedd yw bod heb y Wê. Mae’r cwestiwn yn codi: “Beth oeddan ni’n wneud cyn medru ebostio a thecstio a blogio?” Wel, beth oeddan ni’n wneud cyn i ni ddarganfod tân? Gwneud y gorau, debyg iawn: ti byth yn colli be ti byth wedi gael. Ond dyna fo. A dyma fi, wythnos yn ddiweddarach yn cofnodi noson wych.

Mae yna fideo fer yn y Sasneg, fi’n cael fy holi gan Eryl Crump o’r Daily Post, yn fan yma. Mae’r stori’n dweud bo fi’n “chased by several publishers for the right to issue the story in print” (llond ceg). Mae hynny yn anghywir, gyda llaw: dim ond gyda dau gyhoeddwr y gwnes i drafod Iddew, a doedd yna ddim “chase” o gwbl; am wneud hynny’n glir. Hefyd, 49 ydw i nid 48, ond ta waeth: fasa hitia i mi beidio a cwyno os ydy rhywun yn dweud fy mod i’n fengach nac ydw i.

Darllen gweddill y cofnod hwn »

mairajoseff

Stori wneud ydi Stori’r Geni

Cefais sgwrs ddifyr efo Dei Tomos ar ei raglen Nos Sul. Os na gawsoch chi gyfle i wrando, dyma’r recordiad. Fi ydi’r peth cynta ar y sioe, felly nid oes rhaid i chi aros yn rhy hir.

Mae Dei yn ddarlledydd deallus a doeth. Mae o gyda gwir ddiddordeb yn y bobl mae’n sgwrsio gyda nhw. Yn amlwg mae o wedi ymchwilio’n fanwl cyn cychwyn unrhyw sgwrs – a dyna ydi hi: sgwrs; mae hi’n teimlo’n naturiol ac nid fel cael eich holi gan rhywun sydd yn darllen cwestiwn ar ôl cwestiwn oddi ar eu darn papur heb adael i’r trafod lifo, ac heb ddeall yr ateb. Darllen gweddill y cofnod hwn »

200px-Daniel_Owen

Daniel Owen: Be fyddai awdur Enoc Huws and Gwen Tomos wedi feddwl am Iddew?

Bydd fy nofel am Iesu (neu Yeshua, fel dwi’n ei alw fo, i roi iddo ffurf cywir ei enw) yn cael ei chyhoeddi gan Wasg y Bwthyn yn 2016.

Mae “Iddew” yn portreadu taith arteithiol dyn tuag at hunanymwybyddiaeth, ac mi gafodd hi glod gan feirniad Gwobr Goffa Daniel Owen eleni. Roedd hi’n un o ddwy oedd yn ysgarmesu am y wobr. Mi fuo yna “lawer o drafod”, meddai’r beirniad, am “Iddew” gan Kata Markon(fi)  a nofel Abernodwydd, “Veritas”.

Erbyn hyn, mi wyddwn ni mai Mari Lisa enillodd am ei “Da Vinci Code” Cymraeg, ac mae hi’n haeddu cael ei llongyfarch – hon oedd ei nofel hir gyntaf ac mi hitiodd hi’r jacpot!

Beth bynnag, roedd dau o’r beirniad wedi hoffi “Iddew” yn arw gyda un ohonyn nhw – Dewi Prysor – yn ei disgrifio fel “nofel ysgubol ac eithriadol iawn; gwaith o athrylith sy’n gwthio ffuglen Gymraeg i dir newydd”. Ewadd, dyna eiriau mae unrhyw nofelydd am eu clywed. Ro’n i ar i fyny.

Darllen gweddill y cofnod hwn »

MAE hi’n dros fis bellach ers i mi gymryd rhan yn Sherman Swingers. Noson ddifyr ond flinedig yng Nghaerdydd. 20 awdur, 20 cyfarwyddwr, 40 actor. Didolwyd ni yn dimau, danfonwyd ni i safle o fewn y Sherman. Fy actor i oedd Siw Hughes; fy nghyfarwyddwr oedd Beca Lewis Jones; fy safle, y gweithdy. Gadawyd fi – a’r 19 awdur arall – yn y Sherman dros nos i gynhyrchu monolog 5 munud (i gychwyn, ond bu’n rhaid hacio i lawr i 3). Perfformiwyd yr 20 monolog ar y Nos Sul. Beth bynnag, dyma fu’n i, ER EI LOSGI, a gyda llaw, cyn i chi ddarllen ymlaen, mae yna ddelweddau styrblyd yma, felly os oes gas ganddoch chi bethau anghynnes, peidiwch â darllen ymlaen.

ER EI LOSGI

(Gwyther, crefftwraig mewn creulondeb, wedi ei gwisgo heb flewyn o’i le. Mae hi’n cymryd ei gwaith o ddifri, ac yn berffeithwraig)
GWYTHER:       Persawr. Persawr, medda fo.
 Trwy ei ddiodde… TRWY EI DDIODDE
. Wedi ei raffu i’r sgaffald
… Persawr… 
Nid rhywbeth mae rhywun yn fy swydd i yn ddisgwyl i glywed
… NA, fel arfer…
(Fel pe bai’n diodde artaith)
NA—NA—NA—
(Saib)
Ond nid: persawr…
Ei lais… er ei…
Crebachlyd. 
Y syched wedi achosi hynny. 
A’r cortyn ro’n i’n dynhau am ei gorn gwddw, dow dow, yn ystod yr holi
(Yn grebachlyd, yn dynwared)
Mi da chi’n gwisgo persawr, medda fo, ac yna:
 Allwn i mo’i arogli o ar y cychwyn wrth i chi glipio’r electrodau i’m blagur bronnau; yn anffodus bryd hynny roedd rhenc fy nghroen yn rhostio a drewi sur fy mhiso yn hollbresennol
(Saib; dryswch ar ei hwyneb)
Ei ddweud mor ddi-lol
… Mi sgytiodd fi. Yn fa’ma
(Cyffwrdd ei stumog)
Lle dwi’n solat.  Prentisiaeth a choleg wedi haearnu’r perfedd.  Arferais yn fuan ag erchylltera…
Y torri a’r llosgi a’r mygu a’r tagu
Y boen sydd yn bwysig. 
O’r boen y daw’r gwir
. O’r boen y daw rhyddid
. O’r boen y daw — mae gen i brentis eleni ac mae o’n un diflas ar y naw.  Diog a chwit-chwat.  Ylwch mewn difri
(Edrych o’i chwmpas)
Mae prentis i fod i gadw’r gweithdy’n lan, llnau’r distryw oddi ar yr offer ac
(Yn syth, heb oedi o’r deialog uchod, mae hi yn gweiddi trwy’r drws)
YLI’R LLANAST MA’R LLO DWYT TI DDIM FFIT TYRD YMA I LYFU’R LLWCH O’R LLAWR LLE’R WYT TI MI’TH FLINGA I DI
(Saib; dod at ei hun)
Natur ffyslyd sydd yn ffitio artaith orau
Os mai fel hyn bydd o ddysgith o byth sut i fod y grefftiwr poen
(Saib)
Elizabeth Arden
(Rhwbio ei garddwrn ar ochor ei gwddw ac yna arogli ei garddwrn)
Persawr brynodd hen gariad i mi gynta chwarter canrif yn ôl a dim ond aelodau’r Blaid oedd yn medru fforddio’r ffashiwn…
Be ddaeth ohono fo, sgwn i? 
Ei ddifa yn Y Didoli Mawr?
 Neu lasa bod ei galon wedi newid cwrs a datgymalu o’n un i
(Codi ei ysgwyddau)
Dim ond… pen bys yn fa’ma
(Cyffwrdd ei gwddw)
Ac yn fa’ma
(Cyffwrdd ochor arall ei gwddw)
Ac e’lla…
(Cyffwrdd ei brest)
Dyna i gyd. Diferyn. Diferyn bach o —
(Saib)
Yma rydan ni’n cerfio’r dyddiau ddaw o gymalau ein gelynion
. Yma rydan ni’n tolcio yfory i’w hesgyrn
. Yma rydan ni’n serio’r byd newydd ar eu cnawd. 
Ond nid y dyfodol yn unig sy’n cael ei asio yma
. Na
. Y gorffennol hefyd
. Naddu ddoe newydd
. Ein hanes gwir
. O’r anafu y daw hynny
(Saib)
Arogli fy ngwddw ddaru o mae’n rhaid wrth i mi blygu a sibrwd yn ei glust mai dyma’r tro DWYTHA y baswn i’n gofyn am leoliad cuddfan ei gyd-fradwyr
(Sibrwd)
Dweud wrtha i lle mae nhw dweud ac mi gei di weld dy ferch fach mae hi’n ymbil am Dadi dweud wrtha i lle mae nhw —
(Saib)
Ac er ei losgi…
(Crebachlyd)
Mi da chi’n gwisgo persawr…
(Saib)
A dyna ni
. Dadmerais, do. 
Am foment
. Dadmerais drosto ei lygaid gwyrddlas ei anadl ar fy moch a’i lais yn treiddio trwydda i yn plethu fy nerfau a gweu tuag at fa’ma
(Cyffwrdd ei stumog.  Ochenaid awchus)
Y fo a fi?
(Chwerthiniad chwerw)
Mewn byd gwahanol, e’lla…
Byd sy’n arogli o ddiodde rhywun arall…
(Arogli ei garddwrn yn ddyfn)

DIWEDD

Lowri Haf Cooke ddisgrifiodd fi, neu efallai fy nrama Llwch O’r Pileri, fel “Saunders Lewis ar speed” yn ei adolygiad o Trwy’r Ddinas Hon ar ei blog. Dwi’n hapus iawn i dderbyn y disgrifiad yna ar ran fy nrama.

Dwi’n dallt be sydd gan Lowri: mae’r ffordd dwi’n sgwennu yn cymryd anodd i fynd i’r afael âg o, weithiau. Dwi’n cogio bod yn rhyw hanner bardd (neu ella chwarter un) wrth sgwennu drama. Wel, dyna sut y dyla drama fod. Sgen i ddim diddordeb yn y naturiolaidd. Mae hynny yn ddiflas i mi. I be dwi isio clywed pobol yn siarad fel maen nhw’n siarad ar y “stryd”?

“Roedd na rywbeth go amwys am bob un o’r cymeriadau, wnaeth atgyfnerthu’r olygfa olaf un i mi”, meddai Lowri. Dwi’n gobeithio. Tydw i ddim isio llunio cymeriadau “da” a “drwg”; mae hynny’n ddiflas i mi hefyd. Un peth dwi’n benderfynol o beidio wneud mewn drama ydi moesoli: dweud bod gweithred yn dda neu’n ddrwg. Fel hyn dwi’n gweithio: dwi’n gosod cymeriadau mewn sefyllfaoedd gormesol a gweld sut mae nhw’n ymateb. Dwi’m yn beirniadu o gwbl.

Hefyd dywedodd Lowri: “Daw’r ddrama rymus hon â’r noson i gloi gyda bang go iawn, a fersiwn wyrdroedig o Hen Wlad Fy Nhadau.” Oedd , mi oedd hi’n andros o ergyd, ac roedd nifer o’r gynulleidfa’n disgwyl amdani o’r cychwyn cynta ar ôl iddyn nhw ddarllen y rhybudd am “ergyd swnllyd” y tu allan Theatr 2.

“I fod yn hollol blaen,” meddai Lowri, “doedd gan Llwch o’r Pileri ddim byd i’w ddweud am Gaerdydd, ond digon i awgrymu hoffter yr awdur o’r ddrama Brad (1958) gan Saunders Lewis.”

Digon gwir: dim i’w ddweud am Caerdydd. Ond nid dyna oedd y comisiwn. Fel rhan o brosiect Canfod yn 2009, tywyswyd ni o gwmpas y Brifddinas, a’r bwriad oedd ein bod ni’n chwilio am ysbrydoliaeth am ddrama. Cefais i ysbrydoliaeth yn y Deml Heddwch. Dwi ddim yn meddwl y buaswn i wedi medru, wedyn, cael fy nghlymu i reol bod yn rhaid sgwennu am Gaerdydd. I fod yn onest, dwi ddim isio sgwennu am ddinasoedd; dwi isio sgwennu am bobl. Yn sicr dwi ddim isio “dweud” dim byd am ddinas na dim byd arall. Nid lle’r dramodydd i’w “dweud”, dwi ddim yn credu; lle dramodydd yw dyfeisio. Yn ogystal, damweiniol hollol yw’r gymhariaeth rhwng Llwch O’r Pileri a Brad, fedrai’ch sicrhau chi: dwi erioed wedi darllen drama Saunders Lewis, na’i gweld. Dwi’n meddwl i mi astudio Gymerwch Chi Sigaret? yn y coleg efo Brenda Wyn Jones o Fethesda, awdur llond trol o lyfrau plant. Ynteu Esther, dwch? Dwi ddim yn cofio’n iawn.

Cafodd Paul Griffiths ei ddychryn gan rai o ddelweddau fy nrama. Gwych. Dwi am i’r gynulleidfa gael ymateb visceral. Dyna ydi’r syniad. Roedd o hefyd yn ansicr o’r cyd-destun. Efallai nad oedd yr uchel-seinydd yn glir, ond efallai, heyfd, na ddylai fod. Be sydd o’i le efo sgytio cynulledifa, efo creu ansicrwydd ynddynt? Dwi ddim yn siwr bod theatr yn gyffrous os ydi’r gynulleidfa’n cael pob dim ar blât. Dwi’m isio mynd i’r theatr a gwybod a deall be dwi’n mynd i weld a’i glywed. Heriwch fi. Er hyn, dwi’n deall pwynt Paul, ac yn falch ein bod wedi cael sgwrs ar ôl y perfformiad, ac hefyd ar Twitter y diwrnod canlynol.

Mae pobl yn chwilio am ystyr mewn drama. Fel mamaliaid rydan ni’n chwilio am batrymau. Dyna yw ein natur. Ond dwi’n gwrthod cynnig hyn. Chewch chi’m ysytr gen i. Chwiliwch am un os liciwch chi, ond tydwi ddim am ddweud, o hyn allan, be dwi’n “ddweud” mewn drama oherwydd tydwi ddim yn dweud dim byd. Dylai’r gynulleidfa ddod o hyd i’r “dweud”, fel ddaru nifer ar ôl Llwch O’r Pileri; unigolion yn gweld rhywbeth gwahanol ynddi hi, a rhai, bownd o fod, yn gweld diawl o ddim byd. Mae hynny’n fwy cyffrous na bod y dramodydd yn “dweud” wrthyn nhw be i weld. Os dwi isio pregeth, mi â i’r capel (wel, dim mewn gwirionedd y dyddiau yma, ond wyddoch chi be dwi’n feddwl).
Beth bynnag, dwi isio diolch i Lowri a Paul am adolygu’r dramâu. Mae hi’n bwysig iawn cael beirniad, ac yn bwysig cael traethu efo nhw ar bwnc sy’n agos at ein calonnau. Diolch mawr i’r ddau, a daliwch i’n herio ni’r sgwennwyr, plîs.

Trwy'rDdinasHonEr bod pythefnos a mwy ers i Trwy’r Ddinas Hon ddod i ben, roeddwn i eisiau sôn rhyw fymryn am y profiad o weithio efo Sherman Cymru.
Tair drama wedi eu cysylltu gan y syniad/y thema/yr awgrym “Caerdydd” oedd Trwy’r Ddinas Hon – Sharon Morgan, Marged Parry a fi oedd y dramodwyr. Cafwyd tair drama gwbl wahanol, ond eto roedd yna debygrwydd, weithiau, rhyngddynt, ac nid yn unig yn y cysylltiad dinesig. Roedd hynny’n iasol ac yn effeithiol.
Roedd tri actor – Hanna Jarman, Siw Hughes a Tomos Eames – yn perfformio’r tair drama: Tom ac Hanna mewn dwy yr un; Siw yn y dair. Roedd hi’n andros o gamp iddyn nhw ddysgu tair drama mewn myryn llai na mis. Roeddwn i llawn parchedig ofn tuag at y tri.
Mae pethau’n dechrau efo sgript. Mae pethau’n darfod efo actorion ar y llwyfan. Ond rhwng y dechrau a’r darfod mae yna andros o waith ac andros o dalent. Dechrau efo Mared Swain, ein cyfarwyddwr. Dyma’r tro cyna i mi weithio efo Mared. Hefyd, Cai Dyfan, y cynllynydd, ddyfeisiodd set syfrdannol oedd yn gwasanaethu’r dair drama. Dwn i’m sut y medrodd gyfleu Caerdydd y dyfodol – yn nrama Marged – Caerdydd y gorffennol – yn fy nrama i – a rhyw Gaerdydd dychmygol/bresenol – yn nrama Sharon. Hefyd, Ace McCarron, y goleuwr. Roeddwn i wrth fy modd clywed gan Ace ei fod wedi gweithio’n gyson gyda The Wrestling School, cwmni drama Howard Barker. Rydwi’n hoff iawn o waith Barker – yn wahanol i fwyafrif y gymuned theatrig ym Mhrydain. Mae Barker wedi disgrifio ei theatr for “Theatre of Catastrophe”, ac er nad ydw i’n Gatastroffydd i’r carn, rydwi’n sicr yn cyd-fynd gyda llawer o’i safiadau, gan gynnwys: dim neges, dim ystyr, dim pregeth, dim eidioleg mewn drama; greddf, creadigrwydd a dyfeisgarwch yw’r theatr i mi, beth bynnag.
I ddychwelyd at y criw: Dyfan Jones, y cynllunydd sain; Carolina Vasquez, y cynllunydd fideo; Glesni Price-Jones, y rheolwr llawr; Gethin Evans, y cyfarwyddwr cynorthwyol; a pawb arall o’r Sherman oedd yn rhan o’r cynhyrchiad. Hebddyn nhw, ni fyddai Trwy’r Ddinas Hon wedi digwydd.
Fy mhwynt, yma, drwy gychwyn gyda’r sgript a darfod gyda’r perfformiad, yw dangos mai proses gydweithrediadol yw’r theatr.
Beth bynnag, dwi am sôn mwy an Trwy’r Ddinas Hon ymhellach ymlaen, yn enwedig yr ymateb i fy nrama i Llwch O’r Pileri,

Clawr y llyfr nodiadau, sy'n cynnwys y ddrama "Cors Oer"

MI ddaru fi eistedd yn dawel pnawn ddoe (Sul) a gwrando ar gynhyrchiad y BBC o fy nrama “Cors Oer”. Ac mi ges i fy mhlesio. Cynhyrchiad gwych. Cast gwych. Os liciwch chi wrando, ewch yma. Dyma’r tro cynta i un o fy nramau fod ar y radio, ac roedd o’n brofiad cyffrous iawn. Diolch i bawb oedd efo cysylltiad gyda’r cynhyrchiad.

BYDD addasiad o fy nrama “Cors Oer,” a enillodd Y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd, 2008, yn cael ei darlledu ar BBC Radio Cymru, Dydd Sul (Mawrth 14) am 2 p.m. Dwi’n naturiol wrth fy modd. Mae hi wedi cymryd amser i “Cors Oer” ddod o hyd i gartre. Ond o’r diwedd, mae hi wedi cael hafan. Nid ar y llwyfan, efallai, fel yr ysgrifennwyd hi, ond bydd hi’n hynod ddifyr clywed sut y mae hi’n swnio ar y radio. Mae’r cast yn cynnwys John Ogwen.

Y teipiadur, yn edrych yn o dda ar ôl 5m gair

MAE awdur yn ofalus iawn o’i offer. Mae rhai awduron yn sgrifennu gyda phensil a phapur, eraill gyda inc mewn llyfrau nodiadau crand. Mae eraill – y rhan fwya’r dyddiau yma, debyg – yn sgrifennu ar gyfrifiadur. Rydwi’n defnyddio laptop 10 oed sydd yn pwyso bron gymaint a bricsen. Ond dyna’r teclyn dwi’n hoffi. Sgwn i sut mae’r awdur Cormac McCarthy’n teimlo felly wrth iddo fo werthu ei deipiadur?

Mae’r Americanwr wedi cynhyrchu ei waith i gyd ar yr hen Olivetti. Ar y peiriant hwn y sgwennwyd campweithiau fel “The Road” a “No Country For Old Men”. Ond mae’r teipiadur wedi dod at ddiwedd ei oes.  Ond yn hytrach na thaflu’r hen declyn, mae McCarthy werthu’r Olivetti mewn ocsiwn. Yn y cyfamser, mae o wedi cael teipiadur newydd. Wel, un ail law brynwyd am $11.

Fy ngwraig, Marnie, efo fi wedi i mi dderbyn Y Fedal Ddrama

Fy ngwraig, Marnie, efo fi wedi i mi dderbyn Y Fedal Ddrama / Llun: bbc.co.uk

MI ddaru mi ennill Y Fedal Ddrama yr wythnos ddwytha yn Eisteddfod Genedlaethol Bala – yr ail waith yn olynol i mi landio’r tlws. Fel y medrwch chi ddychmygu, dwi wrth fy modd. roedd fy ngwraig Marnie yno eto, a’m rhieni, ac hefyd fy mam-yng-nghyfraith, Maureen, yn cael ei blas cynta ar eisteddfod – ac wedi ei synnu gan faint a steil y sioe.

Roedd hi’n wythnos wych i mi. Cefais fy nerbyd i’r Orsedd ar y dydd Llun: gesig wen; andros o anrhydedd. Fy enw yng Ngorsedd ydi Dyfed ap Ioan Eugrad.  Roedd fy nhaid (tad fy mam), John Rowlands, yn aelod o Orsedd Beirdd Ynys Môn, a’i enw barddol oedd Ioan Eugrad. Mi benderfynais ddefnyddio’r enw hwnnw, a’r “ap” hefyd – rydw i o’i linach o, wedi’r cwbwl. Roedd hi’n ddiwrnod gwych, ac roeddwn ni’n falch iawn.

Wedi ennill Y Fedal Ddrama ar y dydd Iau, mi ges i fy nghornelu gan y wasg. roeddan nhw’n awyddus iawn i mi lorio’r Steddfod am beidio perfformio’r ddrama fuddugol. Ond tydw i ddim am wneud hynny. Mae hi i fyny i eraill os ydyn nhw am berfformio’r ddrama ai pheidio. Yn naturiol, rydwi eisiau gweld “Cors Oer”, enillodd yng Nghaerdydd y llynedd, a “Tân Mewn Drain” (nid “Draen”, fel ddywedodd y Western Mail), fy nrama eleni, ar y llwyfan. Ond tydw i ddim am ddweud pwy sydd i fod yn gyfrifol am hynny.

Mae enillydd Y Fedal Ryddiaith a’ Gwobr Daniel Owen yn cael eu cyhoeddi, wrth gwrs, ond mae hynny’n naturiol efo llyfr. Mae hi’n fwy o broses i ddod a drama i’r llwyfan. Rhiad peidio disgwyl iddo ddigwydd ar unwaith. Beth bynnag, gan fy mod i wedi cyfeirio at Y Fedal Ryddiaith a Gwobr Goffa Daniel Owen, dwi wedi dod â cyfrolau buddudol Siân Melangell Dafydd a Fflur Dafydd efo fi i Swydd Caint, ac yn edrych ymlaen i’w darllen yr wythnos yma.

"Nofel ysgubol ac eithriadol iawn... gwaith o athrlylith" - Dewi Prysor

Clawr Dynion Dieflig

"Hynod ddarllenadwy" - gwales.com

Prynwch Y Moch A Straeon Eraill drwy glicio yma

"Dychryn a gwae – bendigedig" - Llinos Dafydd

Trydar/Twitter

RSS Newyddion Cymraeg o’r BBC

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Gwynedd

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Môn a Bangor

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Conwy

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Ddinbych

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Fflint

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

Categorϊau