You are currently browsing the category archive for the ‘Cyfryngau’ category.

Meic Stevens yn dweud rhywbeth hiliol, bownd o fod,
yn Eisteddfod Wrecsam, 2011. Llun: Llywelyn2000

“Be ’di hwnna Charlie Chan / Ayatollas ym mhob man / Cyfathrach rywiol yn Iran / Dyna’r ffordd i fyw,” canodd Meic Stevens yn y gân Dyna’r Ffordd I Fyw oddi ar ei record hir Nos Du, Nos Da yn 1982.

Doedd Twitter ddim yn bod ’radeg honno. Ond hyd yn oed tasa fo’n blatfform poblogaidd i ffasgwyr, ffwndamentalwyr a ffyliaid, byddai’r garfan Gymraeg o’r Haid ddim wedi disgyn arno fel y gwnaethant yn dilyn y sylwadau wnaeth y canwr ar gownt Foslemiad ar fws ysgol ei wyres yng Nghaerdydd. Byddai neb wedi ei gyhuddo o fod yn “hiliol” tuag at Foslemiaid am gyfeirio at “Ayatollas ym mhob man” nac am wneud sylw am “Charlie Chan”, sydd yn ystrydeb hiliol os fuodd ’na un erioed.

Rydwi’n credu Stevens pan mae’n dweud nad yw’n hiliol. Gwneud sylw wnaeth ar y newid yn ei gymuned. “I’m not bloody racist,” dywedodd yn y Daily Post. “I’m just saying what I see with my eyes.”

Mae’r sain o’i gyngerdd wedi ei ryddhau bellach, ac mae’r hunan-gyfiawn yn tynnu’n grïau ei eiriau, “off-the-cuff”; yn dadansoddi ei lith.

Mae Cymru wedi bod yn gwneud sylwadau felly ers blynydoedd – a wedi cael cefnogaeth gan eu cyd-Gymry wrth wneud.

Dychwelwn at ganeuon yr 1980au:

“Mae’r bobl ’ma’n dŵad o bob rhan o Loegr,” canodd Y Ficar yn eu cân Byw Mewn Cwt Yng Ngwaelod Yr Ardd.

Canodd Chwarter I Un yn eu cân Pry Yn Y Pren: “Diwedd ein cymdeithas, / Diwedd, diwedd pob da; / Miloedd gormod o Saeson, / Miloedd o dai ha’.”

Dychmygwch y dilorni tasa Stevens wedi dweud “Miloedd gormod o Foslemiaid.”

Wrth gwrs, y ddadl fyddai mai ymateb (yn ormodiethol, a gyda bravado ieuenctid) i ddigwyddiadau’r cyfnod oedd y bandiau yma (Hei, roeddwn i yno fy hun: fi sgwennodd ’Di Cymru Ddim Ar Werth).

Ond mi daerwn i mai gwneud yr un peth oedd Stevens: gweld newid yn ei gymdeithas; ymateb iddo (er na gyfeiriodd o at hil neb yn benodol; er fod ei ymosodwyr yn cyd-asio Islam a hil – yn gwbwl, gwbwl ffals).

Newid tebyg mae cymunedau dosbarth gweithiol Gogledd a De-Ddwyrain Lloegr wedi eu profi. Maen nhw’n ymateb – fel y gwnaeth Stevens – efallai’n or-emosiynol – fel y gwnaeth Stevens – ac, fel Stevens, yn cael eu pardduo fel hilwyr.

Yn anffodus, trwy anwybyddu pryderon cymunedau fel rhein, a’u galw’n hiliol a thwp, rydan ni’n creu bwlch. Ac yn y bylchau rheini mae’ch Tommy Robinsons chi’n magu. Mewn bwlch o’r fath cafodd Brexit fodd i fyw.

Ond dyna fo: rheini sy’n cymryd arnynt mai nhw ydi’r werin ydi’r crach go iawn y dyddiau yma; nhw’n sy’n rheoli’r naratif. Ac yn anffodus, y naratif y dyddiau yma yw bod gwneud sylw negatif tuag at Islam, neu Foslemiaid, yn hiliol.

Mae hyn, wrth gwrs, yn hurt: nid hil yw Islam (sawl gwaith…?). Mae “Sais” yn hil, gyda llaw, ond mi gaiff hynny ’i sgubo ’dan y carped, mae’n debyg. Mae “Iddew” hefyd yn hil. Ond nid yw gwrth-semitiaeth eu cymrodorion ar y chwith yn haeddu’r llîd a wynebodd Stevens oddi wrth yr Haid.

Wrth gwrs, does dim dwywaith bod Asiaid yn wynebu sarhad a hiliaeth. Mae’r ffeithiau’n glir ar hynny. A tueddiaid yr hiliwyr twp yw defnyddio “Mwslim” fel gair difrïol i ymosod ar bawb o’r un lliw croen.

Ond ni ddylai hyn achosi i ni anwybyddu ffeithiau eraill. Mae Mosleimiaid gwyn. Mae Mosleimiaid du. Mae Moslemiaid Twrkic fel yr Uyghurs, sy’n cael eu camdrin yn ddychrynllyd gan Tseina (dim smic gan yr Haid am hynny; sylwadau Taid 77 oed yn waeth o beth coblyn).

Mae hi’n allweddol bwysig ein bod ni’n gwahaniaethu rhwng sylwadau am y grefydd, a beirniadaeth ohoni, a’r hiliaeth tuag at unigolion.

Yn anffodus, nid yw hynny’n digwydd.

Sylwch ar ymdrech y chwith i ddilorni’r Blaid Dorïaidd gyda’r un hiliaeth sy’n staen ar y Blaid Lafur ar hyn o bryd, drwy ddefnyddio Islamoffobia.

Rwan, dwi ddim yn amau bod yna aelodau hiliol o’r Blaid Dorïaidd. Ond os edrychwch ar rai o’r pethau maent wedi ei ddweud, nid ydynt yn hiliol.

Er enghraiff, galwodd un cynghorydd Islam yn “gwlt gwaed”. Wel, ymosodiad ar gyfres o syniadau yw hynny; beirniadaeth o’r grefydd. Dim gwaeth na taswn i’n dilorni Cristnogaeth fel “cwlt gwaed”. (Ac i ddweud y gwir mae gan y crefyddau mawr haen o hyn ynddynt).

Felly mae’n allweddol gwahaniaethu, oherwydd mae cyfraith gabledd answyddogol yn cael ei chyflwyno’n llechwraidd – a dim ond un ffydd sydd yn cael ei hamddiffyn. Rhaid peidio gadael i’r paranoia ynglŷn â pechu fynd yn rhy bell, neu mi fydd pawb yn diodde.

Mae trin Meic Stevens fel parïa’n warthus. Roedd tôn rhai o’r ymosodiau arno’n sinistr dros ben. Cafodd ei gymharu efo Hitler, mewn difri calon. Cafodd ei fygwth, fwy neu lai, i ail-feddwl. Awgrymwyd y dylai “fyfyrio” ar ei sylwadau. Hynny yw, cael ei “ail-addysgu” yn y steil Sofietiadd; cydymffurfio, os liciwch chi, gyda’r naratif.

Ond a oedd sylw Meic Stevens yn waeth na’r cwpled yma o’r gân ffyrnig Mr Smith gan Yr Anhrefn?

“Beth am yrru’r Sais yn ôl / Gyda chic go dda i fyny ei ben ôl.”

Jest dychmygwch tasa ni’n rhoi’r gair “Mwslim” yn lle’r gair “Sais” yn fan hyn …

Advertisements

Ceg fawr ydi Katie Hopkins. Llun gan Rohit Rao ar Unsplash

Bydd Katie Hopkins yn ymddangos ar Y Byd Yn Ei Le ar S4C yr wythnos nesa. Trafod y Gymraeg, addysg Gymraeg. Trafod ei hymosidad diweddar ar ariannu’r ‘iaith farw’ ‘ma rydan ni’n siarad a sgwennu ynddi’n ddyddiol.

Dwn i’m yn union sut i ddisgrifio Hopkins. Mae rhai’n hoffi defynddio ‘ffasgydd’ ond ‘ffasgydd’ i rhain ydi rhywun sy’n anghytuno efo’u barn nhw. Mae hynny’n wirioneddol sarhaus i’r trueiniaid sydd wedi diodde – ac wrthi’n diodde – dan ffasgiaeth go iawn.

Tarfwraig ella. Ceg fawr heb amheuaeth. Annymunol yn sicr.

Trydarodd Guto Harri cyflwynydd Y Byd Yn Ei Le neges am y sioe ddoe. Taniodd hynny goelcerth fechan ar Twitter. Cafwyd ymateb hallt gan rai Cymry Cymraeg oedd yn gwrthwynebu’r ffaith fod Hopkins yn cael platfform.

Taerais i mai drwy ddadlau a pherswâd mae delio gyda barn groes, drwy herio’r syniadau rydan ni’n anghytuno efo nhw. Ni trwy eu llethu.

Y dull gorau i drechu syniadau dwl ydi gadael iddyn nhw gael eu clywed. Os ydach chi’n eu erlid danddaear, mi ledaenan nhw fatha pla.

Ond tydi nifer o fy nghyd Gymry Cymraeg ddim yn cyd-fynd efo fi – yn enwedig pan fydd rhywun yn meiddio dweud gair cas yn erbyn yr iaith.

Nid yn erbyn unigolion, nid yn erbyn poblogaeth, cofiwch, ond yn erbyn system gyfathrebu.

Mae dweud gair o’ch pen yn erbyn y Gymraeg neu’n erbyn gwariant ar yr iaith, neu addysg Gymraeg, yn gabledd.

Dwi gant y cant dros ariannu’r iaith, dros ei hybu a’i hamddiffyn, dros yr angen i ymestyn addysg Gymraeg. Dwi ar eich ochr chi, hogia!

Ond tydi pawb ddim. A jest am fod gan rai farn wahanol, tydi hynny ddim yn golygu eu bod nhw’n anghywir nac yn ffasgwyr.

Gadewch i mi’ch goleuo chi: tydi’ch barn chi ddim yn sanctaidd. Tydi’ch barn chi ddim yn ffaith absoliwt. Tydi’ch barn chi ddim yn Wirionedd Mawr. Tydi’ch barn chi ddim yn imiwn rhag cael ei herio. Nid rhywogaeth warchodedig ydi’ch barn chi. Rhaid i chi gyfiawnhau’ch barn. A nid trwy lethu gwrth-farn mae gwneud hynny.

Pan ddywedodd yr awdur Julian Ruck y llynedd bod Llywodraeth Cymru’n gwastraffu £150 miliwn ar y Gymraeg, dechreuodd yr ymosodiadau personol arno’n unionsyth.

Roedd awgrym nad oedd ganddo hawl i ddatgan y ffashiwn safbwynt. Mae hynny’n syfrdannol: wrth gwrs fod ganddo fo’r hawl. A’r ffordd i herio’i honiad oedd drwy ddefnyddio ffeithiau nid ffieidd-dra.

Cafodd hyd yn oed S4C eu condemnio am feiddio gadael i Ruck ail-adrodd ei sylwadau a wnaethpwyd yn wreiddiol ar raglen Newsnight.

Mae rhai ar Twitter bellach hefyd wedi mynnu bod S4C yn ymddiheuro am feiddio darlledu’r cyfweliad efo Hopkins.

Mae hyn yn dueddiad pan fo unrhyw un yn mentro dweud gair yn erbyn y Gymraeg neu Chymru.

‘Ymddiheurwch! Ymddiheurwch!’ yw cri’r haid.

Tyfwch fyny, wir dduw. Pa fath o ffolineb ydi hyn? Pe bai’r haid mewn grym efallai ceir blas ar ffasgiaeth go iawn: Dim ond barn sydd wedi ei gymeradwyo gan y commissariat gaiff ei darlledu i’r werin. Bydd unrhyw un sy’n datgan barn wahanol yn ffasgydd, wrth gwrs, a dylid eu tawelu. Mae nifer am i hynny ddigwydd rwan, neu mae’n swnio felly.

Ond wrth lethu a gwadu platfform i syniadau sy’n wrthyn i ni, mae’n system imiwnedd ni’n gwanio. Yna, pan glywn ni jôc am yr iaith neu amdana ni fel pobol, rydan ni’n debygol o wichian a strancio ac, yn anochel, galw am ymddiheuriad ac ar i’r jociwr gael ei arestio neu’i sacio.

Dechreuais weithio yn 1989, 29 mlynedd yn ôl. Dwi wedi treulio 19 o’r blynyddoedd rheini yn Lloegr. Gen i brofiad swmpus felly o Saeson, Saesneg a Lloegr – o’r Gogledd-Ddwyrain i’r De-Ddwyrain.

Dwi erioed – erioed – yn y cyfnod hwnnw wedi diodde hiliaeth na sarhad. Dim byd gwaeth nac ambell i jôc am ddefaid (fyddai’n amlwg yn anfon rhai o fy nghydlwladwyr yn unionsyth at yr heddlu i gwyno’u bod wedi diodde ymosodioad hiliol).

Mae gen i ofn bod rhai Cymry Cymraeg yn diodde o ‘victim mentality’. Nhw ydi’r dioddefwyr ym mhob sefyllfa. Mae’u barn nhw’n bur ac yn berffaith. Ddylia neb gael herio’r farno honno oherwydd mae hi’n ddwyfol. Mae pwy bynnag sy’n gwneud yn ffasgydd.

Dwi’n meddwl bod hi’n amser i ni ddangos dipyn bach o asgwrn cefn. Mae yna leiafrifoedd yn y byd sy’n diodde o ddifri – yr Yazidi, y Rohinga, yr Uyghurs, Cristnogion mewn rhai gwledydd Moslemaidd. Mae rheini wedi bod o dan ddwrn ffasgiaeth go iawn.

Tydi rhyw geg fawr fatha Hopkins wnaeth enw iddi ei hyn drwy ffwcio’i gŵr mewn cae yn 2007 ac ymddangos ar The Apprentice naill ai’n ffasgydd nac yn fygythiad i’r Gymraeg na Chymru. Ac os ydi ei sylwadau hi’n ein brifo ni mae hynny’n dweud fwy amdana ni na hi.

Ond munud rydach chi’n ymateb ar Twitter neu Facebook i’w lol hi, rydach chi’n agor y llifddorau. Ac o hynny ’mlaen, nid chi sy’n cael penderfynu pryd ac ym mhle mae hi’n cael datgan ei lol wedyn, a pwy sy’n eu darlledu.

Os ydach chi ddim am iddi gael sylw, peidiwch a rhoi sylw iddi yn y lle cynta.

ar gyfer blog Stefan Kunze unsplash

Chwilio am gwmni a chyfeillgarwch mae’r ffyddlon. Llun: Stefan Kunze/Unsplash

Gwyliais Cymru: Dal I Gredu ar S4C yn ddiweddar. Wn i, mae hi’n fisoedd ers i’r rhaglen gael ei darlledu. Ond dwi’n ara deg yn dal i fyny efo S4C, a Cymru, finnau’n byw yn Ne Ddwyrain Lloegr. Maddeuwch i mi. Roedd y rhaglen wedi eistedd yn “Planner” fy Sky+ am oes pys.

Beth bynnag, yn y rhaglen roedd Gwion Hallam yn crwydro’r wlad yn holi os oedd y Cymry’n dal yn dduwiol. Roedd Gwion yn efengylwr unwaith. Mae o wedi colli ei ffydd bellach. Ond roedd o’n swnio’n hiraethus am ei hen gred drwy gydol y rhaglen.

Darllen gweddill y cofnod hwn »

Lowri Haf Cooke ddisgrifiodd fi, neu efallai fy nrama Llwch O’r Pileri, fel “Saunders Lewis ar speed” yn ei adolygiad o Trwy’r Ddinas Hon ar ei blog. Dwi’n hapus iawn i dderbyn y disgrifiad yna ar ran fy nrama.

Dwi’n dallt be sydd gan Lowri: mae’r ffordd dwi’n sgwennu yn cymryd anodd i fynd i’r afael âg o, weithiau. Dwi’n cogio bod yn rhyw hanner bardd (neu ella chwarter un) wrth sgwennu drama. Wel, dyna sut y dyla drama fod. Sgen i ddim diddordeb yn y naturiolaidd. Mae hynny yn ddiflas i mi. I be dwi isio clywed pobol yn siarad fel maen nhw’n siarad ar y “stryd”?

“Roedd na rywbeth go amwys am bob un o’r cymeriadau, wnaeth atgyfnerthu’r olygfa olaf un i mi”, meddai Lowri. Dwi’n gobeithio. Tydw i ddim isio llunio cymeriadau “da” a “drwg”; mae hynny’n ddiflas i mi hefyd. Un peth dwi’n benderfynol o beidio wneud mewn drama ydi moesoli: dweud bod gweithred yn dda neu’n ddrwg. Fel hyn dwi’n gweithio: dwi’n gosod cymeriadau mewn sefyllfaoedd gormesol a gweld sut mae nhw’n ymateb. Dwi’m yn beirniadu o gwbl.

Hefyd dywedodd Lowri: “Daw’r ddrama rymus hon â’r noson i gloi gyda bang go iawn, a fersiwn wyrdroedig o Hen Wlad Fy Nhadau.” Oedd , mi oedd hi’n andros o ergyd, ac roedd nifer o’r gynulleidfa’n disgwyl amdani o’r cychwyn cynta ar ôl iddyn nhw ddarllen y rhybudd am “ergyd swnllyd” y tu allan Theatr 2.

“I fod yn hollol blaen,” meddai Lowri, “doedd gan Llwch o’r Pileri ddim byd i’w ddweud am Gaerdydd, ond digon i awgrymu hoffter yr awdur o’r ddrama Brad (1958) gan Saunders Lewis.”

Digon gwir: dim i’w ddweud am Caerdydd. Ond nid dyna oedd y comisiwn. Fel rhan o brosiect Canfod yn 2009, tywyswyd ni o gwmpas y Brifddinas, a’r bwriad oedd ein bod ni’n chwilio am ysbrydoliaeth am ddrama. Cefais i ysbrydoliaeth yn y Deml Heddwch. Dwi ddim yn meddwl y buaswn i wedi medru, wedyn, cael fy nghlymu i reol bod yn rhaid sgwennu am Gaerdydd. I fod yn onest, dwi ddim isio sgwennu am ddinasoedd; dwi isio sgwennu am bobl. Yn sicr dwi ddim isio “dweud” dim byd am ddinas na dim byd arall. Nid lle’r dramodydd i’w “dweud”, dwi ddim yn credu; lle dramodydd yw dyfeisio. Yn ogystal, damweiniol hollol yw’r gymhariaeth rhwng Llwch O’r Pileri a Brad, fedrai’ch sicrhau chi: dwi erioed wedi darllen drama Saunders Lewis, na’i gweld. Dwi’n meddwl i mi astudio Gymerwch Chi Sigaret? yn y coleg efo Brenda Wyn Jones o Fethesda, awdur llond trol o lyfrau plant. Ynteu Esther, dwch? Dwi ddim yn cofio’n iawn.

Cafodd Paul Griffiths ei ddychryn gan rai o ddelweddau fy nrama. Gwych. Dwi am i’r gynulleidfa gael ymateb visceral. Dyna ydi’r syniad. Roedd o hefyd yn ansicr o’r cyd-destun. Efallai nad oedd yr uchel-seinydd yn glir, ond efallai, heyfd, na ddylai fod. Be sydd o’i le efo sgytio cynulledifa, efo creu ansicrwydd ynddynt? Dwi ddim yn siwr bod theatr yn gyffrous os ydi’r gynulleidfa’n cael pob dim ar blât. Dwi’m isio mynd i’r theatr a gwybod a deall be dwi’n mynd i weld a’i glywed. Heriwch fi. Er hyn, dwi’n deall pwynt Paul, ac yn falch ein bod wedi cael sgwrs ar ôl y perfformiad, ac hefyd ar Twitter y diwrnod canlynol.

Mae pobl yn chwilio am ystyr mewn drama. Fel mamaliaid rydan ni’n chwilio am batrymau. Dyna yw ein natur. Ond dwi’n gwrthod cynnig hyn. Chewch chi’m ysytr gen i. Chwiliwch am un os liciwch chi, ond tydwi ddim am ddweud, o hyn allan, be dwi’n “ddweud” mewn drama oherwydd tydwi ddim yn dweud dim byd. Dylai’r gynulleidfa ddod o hyd i’r “dweud”, fel ddaru nifer ar ôl Llwch O’r Pileri; unigolion yn gweld rhywbeth gwahanol ynddi hi, a rhai, bownd o fod, yn gweld diawl o ddim byd. Mae hynny’n fwy cyffrous na bod y dramodydd yn “dweud” wrthyn nhw be i weld. Os dwi isio pregeth, mi â i’r capel (wel, dim mewn gwirionedd y dyddiau yma, ond wyddoch chi be dwi’n feddwl).
Beth bynnag, dwi isio diolch i Lowri a Paul am adolygu’r dramâu. Mae hi’n bwysig iawn cael beirniad, ac yn bwysig cael traethu efo nhw ar bwnc sy’n agos at ein calonnau. Diolch mawr i’r ddau, a daliwch i’n herio ni’r sgwennwyr, plîs.

Clawr y llyfr nodiadau, sy'n cynnwys y ddrama "Cors Oer"

MI ddaru fi eistedd yn dawel pnawn ddoe (Sul) a gwrando ar gynhyrchiad y BBC o fy nrama “Cors Oer”. Ac mi ges i fy mhlesio. Cynhyrchiad gwych. Cast gwych. Os liciwch chi wrando, ewch yma. Dyma’r tro cynta i un o fy nramau fod ar y radio, ac roedd o’n brofiad cyffrous iawn. Diolch i bawb oedd efo cysylltiad gyda’r cynhyrchiad.

BBC Arlein - Newyddion - Colli'r cawr Orig Williams_1258041540903MAE Cymru wedi colli cawr. Mae’r reslar, y colofnydd, y peldroediwr, a’r cymeriad gwych Orig Williams wedi marw’n 78 oed.

Roeddwn i’n nabod Orig rhyw fymryn. Mi roedd o’n sgwennu colofn i’r Daily Post, a pan oeddwn i’n olygydd nos yno, tan 2005, roeddwn i’n delio gyda’r golofn pob wythnos ac yn cael sgwrs efo Orig. Roedd o’n ddi-flewyn ar dafod, roedd yn onest , ac roedd ganddo brofiad helaeth o’r byd a’i thrigolion.

Mi deithiodd i wledydd lu fel reslar, ac roedd ganddo straeon difyr am bob gwlad – ac am y cymeriadau yr oedd yn eu cyfarfod. Mae reslo wedi newid llawer iawn ers dyddiau Orig, ers dyddiau reslo ar S4C.

Rydan ni’n cofio Orig ar y teledu yng Nghymru fel El Bandito, wrth gwrs. Roedd El Bandito’n ddyn drwg yn y cylch i gychwyn, pan oedd yn reslo led led y byd. Ond pan ddaeth reslo i S4C, daeth yn arwr i ni’r Cymry.

Beth bynnag oedd El Bandito’r cymeriad, roedd Orig Williams y dyn yn fonheddwr. Mae Cymru wedi colli cymeriad lliwgar a gwladgarwr brwdfrydig.

Rydwi, fel llawer un arall bownd o fod, am ymestyn fy nghydymdeimladau at ei deulu.

SylwMAE yna gylchgrawn newydd wedi cael ei gyhoeddi’r wythnos yma gan Y Lolfa. “Sylw” ydi enw’r cylchgrawn, ac mae’n hi’n dda iawn gweld rhywun yn mentro yn y byd cyhoeddi papurau newydd/cylchgronau a hithau mor dynn ar nifer o gyhoeddwyr yn y maes.

Beth bynnag, mae yna gyfweliad efo fi yn y cylchgrawn. Cyfweliad am Y Fedal Ddrama ydi o. Fi enillodd y llynedd. Mae’r cylchgrawn, a’r newyddiadurwr gynhaliodd y cyfweliad efo fi, Gareth Jones, yn mynd am wddw’r Theatr Genedlaethol dwi’n meddwl (dwi heb weld y cylchgrawn, na darllen yr erthygl).

Rhag ofn bod rhywun gyda diddordeb, dyma’r cwestiynau gefais i gan Gareth, a’r atebion a roddais iddo fo. Dros ebost gynhaliwyd y cyfweliad, gyda llaw. Dwi’m ond am i chi gael gweld cyd-destun y cwestiynnau, dyna i gyd.

I wneud pethau’n glir, dwi yn siomedig, wrth gwrs, nad oes yna neb, ar hyn o bryd, yn awyddus perfformio “Cors Oer”, fy nrama enillodd y wobr yng Nghaerdydd. Ond dwi’m yn bersonol yn beirniadu neb am hyn. Mae gan y Theatr Genedlaethol, a’r Eisteddfod, debyg, resymau dilys dros fod yn amheus o fentro llwyfannu dramau newydd – a dramau buddugol. Ond, fel dwi’n dweud yn fy ateb, isod, dwi yn credu y dylid cysidro llwyfannu golygfeydd, o leia, o’r ddrama fuddugol y flwyddyn ganlynol.

1. Beth sydd wedi digwydd i’ch drama Cors Oer ers ichi ennill y llynedd?

Mi holodd pobl yn ei chylch hi ac mi wnes i ei danfon hi at y rheini oedd wedi holi – ond tydw i heb glywed gan ambell un. Cefais gyfarfod gyda Sherman Cymru, ac roeddan nhw’n gefnogol iawn. Hefyd, mae’r cynhyrchydd/cyfarwyddwr Eurwyn Williams wedi bod yn gefnogol, gan gynnig y ddrama i’r BBC.

2. Oes bwriad i’w llwyfannu ac os oes, gan bwy?

Dim bwriad, cyn belled a dwi’n gwybod. Mae hynny’n anfffodus. Mi fasa rhywun yn meddwl y byddai’r ddrama sy’n ennill y Fedal Drama yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei llwyfannu. Mae’r nofel fuddugol yn cael ei chyhoeddi, ac enillydd y Fedal Ryddiaeth. Dwn i’m pam na fedrir llwyfannu’r ddrama fuddugol, neu olygfeydd ohoni, efallai. Tydi drama ddim yn ddrama tan mae hi wedi cael ei llwyfannu.

3. A yw’r Theatr Genedlaethol neu unrhyw gwmni arall wedi cysylltu â chi yngly^n â’r ddrama?

Na, tydwi heb glywed gan y Theatr Genedlaethol er bod cynrychiolydd wedi cael copi. Fel y dywedais, mae Sherman Cymru wedi bod yn gefnogol ac wedi dangos diddordeb yn fy ngwaith.

4. A yw’r Eisteddfod wedi cysylltu â chi yngly^n â’r ddrama?

Nid ynglyn a’r ddrama, nac ydyn.

5. Beth yw’ch barn chi am y gystadleuaeth Drama Hir yn yr Eisteddfod Genedlaethol?

Rydwi’n gefnogol iawn o’r gystadleuaeth. Rhaid rhoi clod i’r Eisteddfod am iddynt ddod ar seremoni i’r prif lwyfan y llynedd. Roedd hi’n anrhydedd i mi gael bod y dramodydd cyntaf i dderbyn y Fedal Drama ar brif llwyfan yr Eisteddfod. Wrth gwrs, mi faswn i’n hoffi gweld enillydd y Ddrama Hir, y Ddrama Fer, a’r Fedal Ddrama’n cael eu perfformio mewn Eisteddfod olynnol.

IFEX --_1242062247366MAE yna lot o swnian am ddiffyg rhyddid y dyddiau yma: rhyddid barn, rhyddid cwyno; ychwanegwch at hynny gwyno am gardiau ID, am gamerau gor-yrru, am cynghorau’n bysnesu yn ein sbwriel, ac mi gewch chi ddarlun o wladwriaeth “Big Brother”. Wel, tydi hynny ddim cweit yn wir. Mae yna ddadleuon teg iawn yn erbyn rhai or mesurau uchod (y nifer fawr ohonynt wedi eu cyflwyno gan lywodraeth “sosalaidd”, yn rhyfedd iawn), ac mae’n bwysig bod llais y bobl yn cael ei glywed. Ond tydan ni ddim cweit yn byw dan ddwrn haearn ar hyn o bryd. Os ydach chi am wybod am wlad sydd go iawn yn gwadu rhyddid barn, rhyddid cwyno, darllenwch am stori’r newyddiadurwr Yrysbek Omurzakov. Mi gafodd o ei guro yng ngwlad Kyrgyzstan yr wythnos yma. Mae o’n credu i’r ymosodiad ddigwydd oherwydd bod ei bapur newydd yn cyhoeddi erthyglau sy’n feirniadol o’r llwydoraeth. Tasa’r llywodraeth yng Ngwledydd Prydain efo’r un grym, mi fasa hi wedi darfon ar olygyddion papurau Llundain.

Mae hi’n anodd iawn bod yn newyddiadurwr o unrhyw fath mewn rhai gwledydd. Wrth gwrs, math newydd o newyddiaduraeth ydi blogio. Ac yn anffodus, mae unbenaethau’r byd wedi sathru ar y blogwyr, yn ogystal. Yn y fan hon, ar safle’r Pwyllgor i Amddifyn Newyddiadurwyr, mae rhestr o’r 10 gwlad gwaetha i fod yn flogiwr. Yn eu mysg mae Ciwba. Cyfundrefn sy’n cael ei brolio gan lawer un yma yng Ngwledydd Prydain (mwy o frolio yma). Ond mae Ciwba’n frwnt iawn gyda newyddiadurwyr. Does yna ddim rhyddid go iawn yno. Nid os ydach chi’n cwyno ac yn protestio’n erbyn y llywodraeth. Hawdd iawn ydi syllu’n freuddwydiol ar “iwtopia” bell. Mae byw yn yr “iwtopia” honno’n brofiad cwbwl wahanol.

MAE HI ar ben i’r papurau newydd lleol a rhanbarthol, mae gen i ofn. Mae hwn yn ddatganiad pesimistaidd ar y naw i rhywun sydd wedi treulio’r mwyafrif o’i yrfa newyddiadurol ar y papurau yma – rhai wythnosol a dyddiol drwy gydol gwledydd Prydain. Dyma erthygl wych gan Stephen Moss yn y Guardian sydd yn dangos pa mor dywyll y mae hi.

Newid mae pethau, wrth gwrs, nid marw, ond os na fedar papurau addasu i’r newid, maen nhw’n bownd o farw. Mae yna fwy o swyddi’n bownd o gael eu colli tra bod golygyddion yn trio eu gorau glas i gyfleu neges gobeithiol wrth i stafelloedd newyddion wagio o’u cwmpas ac wrth i nifer tudalennau eu papurau newydd fynd yn llai ac yn llai.

Beth yw’r ateb? Oes yna ateb? Mae yna ymdrechion, mentrau. Ond mae’n rhaid i’r cyhoeddwyr wneud rhywbeth, neu mi fydd hi’n ddiwedd byd go iawn. Mae pobl yn cael eu newyddion a’u gwybodaeth am ddim y dyddiau yma – ar y rhyngrwyd, y teledu, hyd yn oed. Felly pam y dylent dalu am bapur newydd? Mae papurau Llundain yn medru cynnal eu hunain mewn byd o’r fath (er bod rhai o’r rheini’n stryffaglio hefyd).

Ond nid y papurau lleol a rhanbarthol.

Mae’n debyg mai’r unig ffordd y gallent oroesi’r catastroffi diweddara yma ydi addasu mewn modd eithafol: ac mae hynny’n golygu cau’r papurau.

Dylent wedyn gynnig y newyddion lleol ar-lein, ac am dal. Mae’r mymryn o ddarllenwyr triw sydd gan y papurau lleol, y papurau wythnosol yn enwedig, yn talu am bapur newydd, yn tydyn. Pam ddim gwneud iddyn nhw dalu am y gwasanaeth ar-lein? Bydd rhai’n cael eu colli, bownd o fod, ond mae darllenwyr yn cael eu colli pob dydd, beth bynnag. Felly y mae hi yn y busnes papurau newydd.

Mae hysbysebwyr yn troi eu cefnau ar y papurau traddodiadol ac yn hysbysebu ar-lein.  Mae hyn yn ergyd farwol i bapurau, ac yn effeithio ar bawb, hyd yn oed y bwystfilod mawr. Felly be i wneud? Dilyn yr arian, debyg; mynd ar gynffon yr hysbysebwyr. Mynd ar-lein.

Mae chwyldro’n cymryd lle yn y diwydiant papurau newydd, ac os nad ydi’r papurau’n barod i neidio ar y drol, mi fyddan nhw’n cael eu gadael ar ôl yn y llwch.

DYMA erthygl ddiddorol yn y Press Gazette, cylchgrawn i newyddiadurwyr. Sylwadau pwysig gan Martin Shipton, gohebydd amlwg gyda’r Western Mail. Sylw diddorol iawn, hefyd gan Andy Williams o Brifysgol Caerdydd, sy’n beirniadu model busnes Trinity Mirror. Hen dro bod hyn yn digwydd i bapurau newydd Cymru. Mae newyddiadurwyr yn amlwg yn pryderu.

"Nofel ysgubol ac eithriadol iawn... gwaith o athrlylith" - Dewi Prysor

Clawr Dynion Dieflig

"Hynod ddarllenadwy" - gwales.com

Prynwch Y Moch A Straeon Eraill drwy glicio yma

"Dychryn a gwae – bendigedig" - Llinos Dafydd

Trydar/Twitter

Error: Twitter did not respond. Please wait a few minutes and refresh this page.

RSS Newyddion Cymraeg o’r BBC

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Gwynedd

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Môn a Bangor

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Conwy

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Ddinbych

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Sir Fflint

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

RSS Newyddion Wrecsam a’r Fflint

  • Digwyddodd gwall; mae'r llif wedi peidio. Ceisia eto.

Categorϊau

Advertisements