DYB.php‘Mae’n amhosibl i mi,’ meddai Aled Jones Williams yn ei gyflwyniad ‘Anghredu’ i’r gyfrol Duw Yw’r Broblem (Carreg Gwalch, £8), ‘fod yn anffyddiwr. Fel y mae’n amhosibl i mi beidio â siarad Cymraeg.’

Mewn ymateb i’r datganiad yma o’r llyfr y mae’r prifardd a’r dramodydd wedi ei ysgrifennu gyda Cynog Dafis, dywedais wrtho yn ngŵyl Bedwen Lyfrau ychydig wythnosau’n ôl, ‘Byddai’n amhosibl i ti siarad Cymraeg pe bai ti’n fud.’

Fy mhwynt oedd nad bod yn anffyddiwr yn amhosibl i Aled Jones Williams. Dangoswyd nad oedd hi’n amhosibl iddo beidio â siarad Cymraeg, felly, o reswm, nid oedd hi’n amhosibl iddo beidio credu mewn duwiau.

Mewn gwirionedd, wrth ddarllen Duw Yw’r Broblem, gellir taeru bod Cynog Dafis ac Aled Jones Williams yn anffyddwyr yn barod – bron.

Mae Dafis yn datgan ‘nad oes unrhyw reswm i gredu bod y fath beth yn bod â’r Goruwchnaturiol’ ac mai ‘creadigaeth Dyn yw Duw’.

Mae’n dweud

mai’r cam cyntaf tuag at adfer hygrededd crefydd yw diosg y syniad o Dduw gorchuwchnaturiol yn llwyr ac yn gyfangwbl…

Mi daerwn un bod un gair yn ormod yn y frawddeg uchod, a’r gair hwnnw yw ‘goruwchnaturiol’.

Diosg y syniad o Dduw sydd yn rhaid i Cynog Dafis ac Aled Jones Williams wneud, oherwydd maent yn cydnabod yn y llyfr nad ydynt yn credu ynddo, beth bynnag.

Ond na, yn hytrach na gwneud y naid o ffydd i anffyddiaeth, maen nhw’n ceisio ail-diffinio Duw.

Yn ei ymdrech i ail-ddiffinio ‘Duw’, mae Dafis yn mynnu hefyd y dylid ‘ymwrthod â’r syniad bod Duw yn weithredol yn y byd’.

Wel nefi blŵ, be affliw ydi’r gwahaniaeth rhwng duw sydd ddim yn weithredol yn y byd a duw sydd ddim yn bodoli?

Wn i, wn i: deistiaeth fydd dadl rhai. Ond nid yw deistiaeth yn ddim, i ddweud y gwir, ond cam arall tuag at anffyddiaeth. Tydi Duw hollalluog sydd ddim yn gweithredu’n dduw da i ddim.

Wrth gwrs, mae Cristnogion wedi bod yn ceisio diffinio eu duw ers dyddiau’r Eglwys Fore.

Ac rydwi wedi dweud o’r blaen bod duw ymneilltuwr o Fôn yn dra gwahanol i dduw ffwndamentalydd o Alabama.

Er bod yr Hollalluog ei hun yn datgan yn Malachi 3:6 nad yw’n newid, mae’n ymddangos nad yw hynny’n taro deuddeg gyda’i ddilynwyr. Mae o fel y tymhorau mewn gwirionedd. Y fo a’i fab. Dywed Hebreaid 13:8 ‘Iesu Grist, yr un ydyw ddoe a heddiw ac yn dragywydd.’

Ond na, mae ganddon ni sawl Iesu, a sawl duw, yn ôl y ffyddlon.

Mewn sylw ar ei flog Anffyddiaeth (lle bu trafodaeth reit ddifyr yn barod) mae Dylan Llŷr yn beirniadu beth mae’n alw’n ‘ddiwinyddiaeth o-mor-soffistigedig’.

Dyma yw gêm diwynyddwr y dyddiau yma. Mae eu dadleuon i gyd dros fodolaeth duw yn deilchion. Rhestrir (a tanseilir) y mwyafrif gan Cynog Dafis yn Duw Yw’r Broblem.

Fel y dywed Dylan Llŷr yn ei flog:

Dro ar ôl tro, wrth i Dafis gyflwyno syniadau diwinyddion fel John Houghton neu Richard Swinburne neu Dewi Z Phillips, roeddwn yn pigo’r tyllau yn y dadleuon wrth ddarllen, eisoes yn hanner-llunio fy mlogiad nesaf yn fy mhen (mae dadleuon Swinburne yn enwedig yn hollol frawychus). Yna, o droi’r dudalen, dyna ganfod bod Dafis ei hun yn mynd yn ei flaen i egluro’r union wallau hynny, gan wneud fy ngwaith drostof.

Mae hi’n andros o handi i anffyddwyr pan fod amddiffynwr ffydd yn gwneud ein job ar ein rhan ni.

Er ei fod yn solat iawn wrth ddadlau yn erbyn duwiau, ac fwy na heb yn swnio fel anffyddiwr, mae Dafis yn ymosod ar yr anffyddwyr newydd (Richard Dawkins ac yn y blaen). Maen nhw’n darged cyfleus i apolegyddion ffydd, a gwallus yw’r dadleuon yn eu herbyn fel y cyfryw.

Maen nhw’n ei chael hi o’r cychwyn: ar gefn y llyfr mae adolygiad Catrin Williams (yr academydd o Brifysgol Cymru, Y Drindod Dewi Sant, dwi’n credu) yn sôn am ‘cyfnod lle gwelir llawer o begynnau arwynebol rhwng anffyddiaeth a ffwndamentaliaeth’.

Geudeb dyn gwellt yw hwn. Yr unig begynnau yw’r rheini rhwng anffyddiaeth a ffydd – a canghenau o’r un goeden yw ffydd ffwndamentalaidd a ffydd gymhedrol.

Ewch i Rhan 2

Advertisements