Y gân Nadolig orau erioed?

DWI’N credu mai’r gân hyfryd yma gan y diddanwr o Awstralia, Tim Minchin, ydi’r gân Nadolig orau dwi erioed wedi ei chlywed. Be ydach chi’n feddwl?

Chwaraeon yn gwneud i ni heneiddio

Ryan Giggs

MAE dilyn chwaraeon yn gwneud i rhywun deimlo’n hen. Mae chwaraeon i fod i gadw rhywun yn heini, yn iach – yn ifanc. Ond dim ond os ydach chi’n cymryd rhan mae hynny’n digwydd. Os ydach chi’n wyliwr, teimlo’n hen newch chi. Yn enwedig pan fydd rhywun fel Ryan Giggs yn ennill Personoliaeth Chwaraeon 2009. Mae o’n 36 oed erbyn hyn, wrth gwrs. Ond mi dwi’n cofio Giggs yn chwarae dros Manchester Utd a Chymru pan oedd o yn ei arddegau. Lle mae’r amser wedi mynd, deudwch? Beth bynnag: llongyfarchiadau mawr iawn i Giggs, enillydd haeddianol a phoblogaidd dros ben.

Llythyr ato ni’r cwsmeriad

FIS Medi cyhoeddodd y “London Review of Books” erthygl gan ddyn post o’r enw Roy Mayall. Ffugenw, wrth gwrs. “Royal Mail . . . Roy Mayall” . . . ydach chi’n gweld?

Cyhoeddwyd yr erthygl yn ystod cyfnod streic y post. Esboniodd Roy Mayall sut y buo’s Post Brenhinol anghofio am eu cwsmeriad tra’u bod yn hyrddio ymlaen gyda moderneiddio’r gwasanaeth.

Mae gan y Post Brenhinol ffugenw hawddgar i’w cwsmeriad, sef “Granny Smith”. Mae Roy Mayall, yn awr, wedi sgwennu llyfr. Ar ffurf llythyr y mae’r llyfr; llythyr ato ni’r cwsmeriad – at “Granny Smith”.

Mae o’n werth ei ddarllen. Mae’n dangos sut mae cyfrifoldebau’r dynion a’r merched post wedi newid dros y blynyddoedd diwetha. Mae’n dangos sut y mae’r cwsmer cyffredin yn eilradd i wneud elw. Mae’r cwsmer a’r dynion a’r merched post wedi diodde, mewn gwirionedd.

Llyfr byr, llyfr bach – llyfr gwerth ei ddarllen.

“Dowch â nhw adre,” ydi’r alwad – ond be wedyn?

Bathodyn y Cymry Brenhinol sydd yn mynd i Affganistan

ADRODDODD y Daily Post heddiw bod “Milwyr dewr o Ogledd Cymru ar eu ffordd i’r rhyfel yn Affganistan”. Mi fyddan nhw yno dros y Dolig, ac am fisoedd wedi hynny. 500 ohonyn nhw sy’n mynd. O’r Cymry Brenhinol. Bydd hwn yn gyfnod anodd i’w teuluoedd. Ond dyna mae’r dynion a’r merched yma’n ei wneud; dyma ydi eu job nhw – a diolch byth am hynny.

Wrth gwrs, yr alwad boblogaidd y dyddiau yma ydi “Dowch â’r milwyr o Affganistan.” Mae rhywun yn deall yn rhesymau emosiynol dros wneud y ffashiwn alwad: does yna neb am weld milwyr yn cael eu lladd. Ond ydi’r bobl sydd am i ni adael Affganistan yn cysidro be fydd yn digwydd wedyn?

Fedra i ddim credu eu bod nhw. Neu os ydyn nhw, maen nhw’n gwrthod wynebu’r ateb. Oherwydd yr ateb ydi: mi fydd y Taliban yn ennill y wlad unwaith eto.

Mae gwleidyddion, gan gynnwys Gordon Brown, y prif weinidog, yn dweud bod trechu’r Taliban yn allweddol i ddiogelu strydoedd gwledydd Prydain. Efallai bod hynny’n wir. Does yna’m dwywaith bod al Qaeda yn awyddus i ddinistrio’r gorllewin a’n ffordd o fyw “llygredig”. Ond mae yna reswmn arall pam na ddylid caniatáu i’r Taliban ennill: pobol Affganistan.

Meddylwich, mae yna enethod yn cael eu addysgu yn Affganistan heddiw nad oedd ganddynt hawl i addysg pan oedd y Taliban yn rheoli’r wlad. Mae milwyr o Gymru wedi bod yn cynorthwyo i godi ysgolion yno, dynion dewr fel Sean Birchall. Mi fyddai’r ysgolion yma’n cael eu diinistrio, a’r plant – yn enwedig y genethod – yn colli eu addysg. Mi fyddai canu a dawnsio a chwaraeon yn cael eu gwahardd eto. Mi fydd pob dim yr ydan ni’n eu cymryd yn ganiataol yn cael eu gwahardd.

Mae fy ngwraig i yn gyfrifol am ymddiriedolaeth elusennol sy’n cynnal dwy ysgol i ffoaduriaid o Affganistan yn Pacistan. Mae’r plant yma, sy’n cael eu addysgu mewn cytiau heb ddim cymorth gan lywodraeth Pacistan, eisiau dychwelyd i Affganistan pan fydd hi’n ddigon diogel yno. Os y down ni o Affganistan a gadael i’r Taliban reoli eto, chaiff y plant yma byth fynd adre. Sut y bydde chi’n teimlo yn eu lle nhw?

Mae hi’n gyfrifoldeb arno ni i gefnogi Affganistan a’i phoblogaeth. Bydd dod oddi yno yn golygu eu bradychu – eto.

Gobeithio’n arw y daw’r 500 milwr adre’n ddiogel wedi iddynt wireddu eu cyfrifoldeb draw yn Helmand. Ond un peth sy’n sicr, pan y do’n nhw adre mi fyddan nhw wedi cyfrannu at wneud Affganistan yn fymryn yn saffach.

Ar werth ar ôl 5 miliwn o eiriau

Y teipiadur, yn edrych yn o dda ar ôl 5m gair

MAE awdur yn ofalus iawn o’i offer. Mae rhai awduron yn sgrifennu gyda phensil a phapur, eraill gyda inc mewn llyfrau nodiadau crand. Mae eraill – y rhan fwya’r dyddiau yma, debyg – yn sgrifennu ar gyfrifiadur. Rydwi’n defnyddio laptop 10 oed sydd yn pwyso bron gymaint a bricsen. Ond dyna’r teclyn dwi’n hoffi. Sgwn i sut mae’r awdur Cormac McCarthy’n teimlo felly wrth iddo fo werthu ei deipiadur?

Mae’r Americanwr wedi cynhyrchu ei waith i gyd ar yr hen Olivetti. Ar y peiriant hwn y sgwennwyd campweithiau fel “The Road” a “No Country For Old Men”. Ond mae’r teipiadur wedi dod at ddiwedd ei oes.  Ond yn hytrach na thaflu’r hen declyn, mae McCarthy werthu’r Olivetti mewn ocsiwn. Yn y cyfamser, mae o wedi cael teipiadur newydd. Wel, un ail law brynwyd am $11.

Beti A’i Phobol

Beti George

ROEDDWN i’n westai ar raglen Beti A’i Phobol ar Radio Cymru ddoe. Os oes gan rhywun ddiddordeb mewn gwrando eto, dyma ail-ddarllediad. Mi gewch chi fy nghlywed i’n cyfadde mai blogiwr symol ar y naw yr ydw i, er mod i wedi gwella mymryn ers recordio’r sgwrs efo Beti George.

Prynwriaeth yn ennill y dydd

"Meddyginiaeth" homeopathig

MAE aelodau seneddol wedi bod yn ymchwilio i mewn i homeopathi’r wythnos yma. Rhwng 2005 a 2008, mi wariodd y gwasanaeth iechyd £12m ar homeopathi – gwastraff arian, meddai nifer o wyddonwyr a doctoriaid, gan nad oes tystiolaeth i ddangos bod y stwnsh yma’n effeithiol.

Mae Boots yn gwerthu “meddyginiaeth” homeopathig, ac yn gwneud andros o elw drwy wneud hynny. Roedd Paul Bennett, cyfarwyddwr safonnau Boots yn ymddangos o flaen A.S. y pwyllgor gwyddoniaeth a thechnoleg fel rhan o’r ymchwiliad. Mae Boots wedi cael eu beirniadu am werthu “meddyginiaeth” fel hyn. Ond dal ar y silffoedd mae’r stwff.

Ac mi wyddwn ni pam.

Mi ddywedodd Mr Bennett wrth y pwyllgor nad oes ganddo ddim tystiolaeth bod homeopathi’n gweithio – ond be sy’n bwysig i Boots yw eu bod nhw’n gwerthu.

A dyna chi: rhywbeth sydd i fod yn gyflenwol, yn wrthyn i’r sefydliad meddygol, yn “naturiol” ac yn rhydd o gemegau, yn dibynnu, ar ddiwedd y dydd, ar yr hen ellyll hwnnw: Prynwriaeth. Difyr iawn.

Stori fer

DYMA stori fer i chi o’r enw “Dydd Yr Holl Saint”. Mae hi’n rhan o’r gyfrol Y Moch A Straeon Eraill, gyhoeddwyd gan Gwasg Carreg Gwalch yn 2007. Tydi hi ddim yn rhy frawychus, gobeithio.

Dadlau dros Darwin – hyd heddiw

Charles Darwin

CYHOEDDWYD “On The Origin Of Species” 150 mlynedd yn ôl i heddiw. Mi sgytiodd llyfr Charles Darwin y byd. Roedd ei ddamcaniaeth yn ddaeargryn drwy Gristnogaeth ar y pryd. Roedd pawb, radeg honno, yn credu mai yn oruchnaturiol y creuwyd y byd a popeth byw. Dangosodd Darwin bod yna esboniad arall, esboniad gwell – esboniad oedd yn dibynnu ar dystiolaeth yn hytrach na ffydd.

Mae nifer yn honni mai Theori Esblygiad Darwin yw un o’r darganfyddiad pwysicaf yng ngwyddoniaeth, darganfyddiad sy’n esbonio sut mae bywyd ar y ddaear wedi amrwyiaethu dros filiynau o flynyddoedd. Wrth gwrs, mae nifer fawr o Gristnogion wedi derbyn y theori. Ni ellir unigolyn gyda unrhyw resymeg a dealltwriaeth sylfaenol o wyddoniaeth ei gwrthod, i ddweud y gwir: mae’r dystiolaeth yn ddi-bendraw

Ond mae rhai, rheini i gyd yn grefyddwyr, yn honni mai syniad felltigedig yw Darwiniaeth – ac nid yn unig hynny: mae hi’n gelwydd hefyd meddai creadyddion. Mae’r bobol yma’n dal i gredu i’r bydysawd gael ei greu mewn chwe niwrnod gan Dduw, a hynny rhwng 6,000 a 10,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn wir, mae theori Darwin hyd heddiw yn ddadleuol.

Mae gwyddonwyr, wrth gwrs, yn ei derbyn. Ddowch chi ond ar draws llond llaw o wyddonwyr sydd yn amau’r theori, ac yn dilyn athroniaeth “Intelligent Design”, sydd yn ddim mwy na creadaeth mewn dillad crand. Nid yw’r gwyddonwyr rheini, fel arfer, yn gweithio yn y meusydd penodol fel bioleg, swoleg, geoleg, paleontoleg.

Ond er bod gwyddoniaeth yn derbyn Darwiniaeth, mae’r cyhoedd, mewn ambell i wlad, yn fwy cyndyn. Mae dros 50% o Brydeinwyr yn dweud y dylid dysgu creadaeth ochor yn ochor efo esblygiad mewn gwersi gwyddoniaeth. Dwn i’m pa fath o wersi fyddan nhw: rhai byr, debyg, gan nad oes yna iot o dystiolaeth yn dangos bod Genesis 1 yn llythrennol gywir, fel y taerai’r creadyddion.

Mae rheswm a gwyddoniaeth yn brwydro’n ôl, ond mae hi’n mynd yn anodd ar sawl cownt. Mae llyfray gwych wedi eu cyhoeddi’n ddiweddar: “The Greatest Show On Earth” gan Richard Dawkins, ac “Why Evolution Is True” gan Jerry Coyne – llyfr yr ydw i’n ddarllen ar hyn o bryd.

Ond pam bod pobl mor gyndyn i dderbyn esboniad Darwin? Does yna neb yn amau Theori Germau, sy’n esbonio sut y mae afiechydon yn lledaenu. does yna neb y amau theori Einstein am y bydysawd. Does yna neb yn gwrthod Theori Disgyrchiant. Pam? Maen nhw’n union fel Theori Esblygiad Darwin: esboniadau o sut mae pethau’n gweithio; esboniadau sydd yn cael eu cefnogi gan dystiolaeth.

Wrth gwrs, mae Darwiniaeth yn wahanol mewn un ffordd: mae hi’n theori sy’n cyfeirio ata ni, at ein bodolaeth, at ein gwreiddiau – ac mae hi’n esboniad sy’n datgelu nad ydan ni ddim mor bwysig ac yr ydan ni’n hoffi meddwl ein bod ni.

Ond y gwir yw, rydan ni’n brimat, rydan ni’n famal, rydan ni’n fertebriad, rydan ni’n gordogion, rydan ni’n anifeilaid, rydan ni’n ewcarya … yn ewcarya fel pýs, yn anifail fel pry, yn gordogion fel “hagfish”, yn fertebriad fel crocodeil, yn famal fel morfil, yn brimat fel tsimpansî.

Dyna sy’n wefreiddiol i mi. Dyna sy’n fawreddog. Y ffaith ein bod ni’n perthyn i bob dim byw – a bob dim sydd erioed wedi byw – ar y ddaear. Ac yn hytrach na gorfod credu’r peth heb sail, dibynnu ar ffydd, mae ganddo ni brawf i ddangos hyn – mewn ffosiliaid, mewn DNA, mewn bio-daearyddiaeth ac yn y blaen.

Ond efallai mai dyna ydi’r broblem. Tydan ni – neu’r rheini yn ein mysg sy’n gwrthod derbyn bod theori Darwin yn ffaith – ddim yn barod i dderbyn nad ydan ni’n ddim mwy nac anifail – neu hyd yn oed ewcarya.

Ffydd yn ymyrryd mewn bywyd pob dydd

DWI’N teimlo’n ddigon anhyffyrddus pan fydd crefyddau neu’r crefyddol yn ymyrryd mewn bywyd pob dydd. Syniad difrifol, felly, sydd gan John Denham, yr ysgrifennydd cymunedau, i ffurfio panel o arweinwyr crefyddol fydd yn ymgynghori ar bolisiau cyhoeddus. Ewadd, be mae’r bobl yma’n wybod na tydan ni ddim yn wybod? Pa arbenigedd sydd ganddyn nhw, deudwch, i farnu ar bolisi, i bwyso a mesur deddf, efallai, heb gael eu dylanwadu gan ddogma? Mae’r athronydd A.C. Grayling yn dangos yn y “Guardian” pa mor hurt yw’r syniad.