Newyddion trist

MAE Cymru wedi colli cawr. Mae’r reslar, y colofnydd, y peldroediwr, a’r cymeriad gwych Orig Williams wedi marw’n 78 oed.

Roeddwn i’n nabod Orig rhyw fymryn. Mi roedd o’n sgwennu colofn i’r Daily Post, a pan oeddwn i’n olygydd nos yno, tan 2005, roeddwn i’n delio gyda’r golofn pob wythnos ac yn cael sgwrs efo Orig. Roedd o’n ddi-flewyn ar dafod, roedd yn onest , ac roedd ganddo brofiad helaeth o’r byd a’i thrigolion.

Mi deithiodd i wledydd lu fel reslar, ac roedd ganddo straeon difyr am bob gwlad – ac am y cymeriadau yr oedd yn eu cyfarfod. Mae reslo wedi newid llawer iawn ers dyddiau Orig, ers dyddiau reslo ar S4C.

Rydan ni’n cofio Orig ar y teledu yng Nghymru fel El Bandito, wrth gwrs. Roedd El Bandito’n ddyn drwg yn y cylch i gychwyn, pan oedd yn reslo led led y byd. Ond pan ddaeth reslo i S4C, daeth yn arwr i ni’r Cymry.

Beth bynnag oedd El Bandito’r cymeriad, roedd Orig Williams y dyn yn fonheddwr. Mae Cymru wedi colli cymeriad lliwgar a gwladgarwr brwdfrydig.

Rydwi, fel llawer un arall bownd o fod, am ymestyn fy nghydymdeimladau at ei deulu.

Be sy’n bod efo Cyngor Ynys Môn?

MAE Cyngor Môn byth a beunydd mewn direidi. Dwn i’m be sydd haru nhw, i ddweud y gwir. Dwi’n ynyswr fy hun. Ac fedra i ddim dychmygu be sydd ym mhennau rhai o’r cynghorwyr rheini, na fedraf.

Maen nhw wedi cael eu dwrdio eto, y tro hwn gan Brian Gibbons, y Gweinidog Llywodraeth Leol. Mae Mr Gibbons wedi rhybuddio rhai o’r cynghorwyr y galla nhw golli eu cyfrifoldebau os na fyddan nhw’n bihafio.

Wir Dduw, maen nhw fatha plant. Ond wyddoch chi be? Maen nhw wedi bod felly erioed, wir ichi.

Roeddwn i’n ohebydd ar yr Holyhead and Anglesey Mail ar ddechrau 90au. Mi fyddwn i’n mynychu cyfarfodydd cynllunio’r cyngor. Dyna i chi syrcas. Mi roedd gan gynghorau – ac mae ganddyn nhw o hyd, mae’n debyg – beth oeddan nhw’n alw’n “gynllun lleol”. Roedd y cynllun hwn wedi ei gytuno gan y cynghorwyr, a’i fwriad oedd gosod rheolau ynglŷn â pa fath o aneddau oedd yn cael eu hadeiladu, ac yn lle. Roedd y rheolau reit dynn, a digon teg: doedd yna neb am i rhywun rhywun godi tai ym mhob twll a chornel o’r ynys.

Yn anffodus, doedd y cynllun yn golygu fawr ddim i’r annwyl bwyllgor cynllunio. Roedd y swyddogion cynllunio druan yn syrffedu gweld y cynllun – oedd wedi ei gytuno gan y cynghorwyr yma – yn cael ei anwybyddu’n gyson.

Dyma i chi esiampl o sut oedd pwyllgor cynllunio Môn yn benderfynu oes oeddan nhw am ganiatáu cais cynllunio ai peidio – a mae hon yn stori wir:

Roedd unigolyn wedi rhoi cais i mewn i godi tŷ ar dir perthynas. Roedd y swyddogion cynllunio wedi awgrymu y dylid gwrthod y cais. Doedd o ddim yn cyd-fynd efo’r cynllun lleol (ydach chi’n cofio’r cynllun lleol?). Os dwi’n cofio’n iawn – mae bron i 20 mlynedd wedi mynd heibio, cofiwch – roedd yr adeilad mewn cae, ac reit ar ochor y ffordd – lle anhwylus ar y naw.

Beth bynnag, dyma’r swyddogion cynllunio druan yn dweud pam na ddylid rhoi’r “go-ahead” i godi’r tŷ. Roedd yna dôn siomedig yn lleisiau’r swyddogion pob tro, fel tasa nhw’n gwybod y byddai’r awgrymiadau rhesymol yma’n cael eu gwrthod gan yr aelodau.

A hei gancar, dyma’r aelod lleol yn codi ei lais. Un hen oedd o. Wedi bod yn aelod am flynyddoedd. Dyn digon hawddgar, dymunol, cwrtais. Ta waeth. Dyma’i ddadl o dros ganiatáu’r cais, ac mynd yn erbyn y swyddogion cynllunio:

Roedd yr ymgeisydd yn berson meddygol, yn berson lleol, ac wedi bod yn gymorth i’r aelod gyda’i drafferthion . . .

Wir i chi. Dyna i chi ddadl. Mi holltodd hi fel llafn drwy ddadleuon cynllunio’r swyddogion. A dyma rhyw hymian yn mynd drwy weddill y pwyllgor, a dyma’r breichiau i gyd yn codi i ganiatáu’r cais, a dyma pennau’r swyddogion yn syrthio drachefn . . .

Dwn i’m os ydi pethau wedi newid. Tydyn nhw ddim o be mae rhywun yn ei ddarllen. Ond dyna sut y byddai pwyllgor cynllunio’r sir (bwrdeisdref oedd hi’r adeg honno, wrth gwrs) yn delio efo ceisiadau cynllunio.

Rhy bell

MI AETH “The Sun” yn rhy bell wrth ddefnyddio mam milwr gafodd ei ladd yn Affganistan er mwyn bwydo eu fendeta nhw yn erbyn Gordon Brown.  Cychywn yn stori oedd yr honiad bod y Prif Weinidog wedi camsillafu enw Jamie Janes yn anghywir yn ei lythyr gwreiddiol i Jacqui Janes. Dwn i’m os ydi hynny’n wir yn y lle cynta: mae sgwennu’r Prif Weinidog fel traed brain. Ac mewn galwad i Mrs Janes i ymddiheuro ac i gydymeidmlo, fe wadodd Mr Brown ei fod wedi sillafu’r enw yn anghywir.

Ond ta waeth. Y drwg yn y caws yw’r ffaith bod y “Sun” wedi recordio’r sgwrs hwnnw, ac wedi ei wneud yn gyhoeddus. Yn y sgwrs, mae Mrs Janes – sydd yn ddim yn morthwlo y mae’r papur yn ei ddefnyddio i golbio’r Prif Weinidog – yn cwyno nad oedd gan ei mhab, na’i gyd-filwyr offer digonol. Roedd hi’n gefnogol i’r rhyfel, ond roedd hi am i’r milwyr gael eu harfogi a’u hamddiffyn yn iawn, er mwyn iddynt fedru cwbwlhau eu cyfrifoldebau peryglus yn ddiogel.

Beth bynnag mae rhywun yn feddwl o’r rhyfel, o Gordon Brown, hyd yn oed, mae’r “Sun” wedi mynd yn rhy bell – a dyna ydi’r farn gyffredinnol. Mae rhai yn cydymdeimlo gyda’r Prif Weinidog. Mae’r papur wedi bod yn sinigol dros ben. Tydi hynny ddim yn newydd, wrth gwrs: mae papurau sinigol bob dydd. Ond y tro hwn, mae darllenwyr wedi cael llond bol ac wedi datgan hynny.

Hen beth slei iawn oedd recordio’r sgwrs rhwng Mrs Janes a Mr Brown. Nid er mwyn Mrs Janes roeddan nhw wedi gwneud hynny; nid er mwyn ei mhab dewr; ac nid er mwyn y milwyr sydd yn wynebu peryglon dychrynllyd yn Affganistan. Y rheswn tu cefn i’r weithred oedd “rhyfel” y “Sun” yn erbyn Brown.

Mae llwyddiant y sêr, yn y sêr

WELSOCH chi’r stori sy’n honni bod y rhai sy’n cael eu geni o dan arwydd Y Saethwr yn y Sidydd yn ddwywaith yn fwy tebygol o fod yn llwyddiannus ac yn enwog na’r rhai gafodd eu geni o dan yr arwyddion eraill.

Lle mae’r prawf? Wel, beth am Britney Spears, Christina Aguilera, a Scarlett Johansson. Hefyd, Donny Osmond, Jenny Agutter, a Jermaine Jackson, brawd Michael.

Wrth gwrs, mae’r stori’n honni bod “ymchwil yn dangos” mai hyn yw’r achos. Mae’r geiriau yma’n fêl i newyddiadurwyr. Maen nhw’n rhoi sylwedd i’r stori. Wedi’r cwbwl, dyma i chi ymchwilwyr gwyddonol yn cyflwyno tystiolaeth.

Wel, dim cweit . . .

Mae’r stori am lwyddiant Y Saethwyr yn dweud mai dim ond 100 o enwogion oedd yr ymchwilwyr wedi eu astudio. Fawr o sampl. A dim ond mymryn llai nac un allan o bob pump oedd wedi eu geni o dan arwydd Y Saethwr.

Ond yn fwy arwyddocaol, roedd yr ymchwil wedi ei gwblhau gan y sefydliad gwyddonol uchel-ei-barch hwnnw, y “Cartoon Network”. Wel, dyna chi: prawf digonol, bownd o fod!

Mae straeon fel hyn (straeon: “mae ymchwil yn dangos”) yn abwyd i bapurau newydd a chylchgronnau. Ddiwrnod wedi cyhoeddi’r stori yma, fe gyhoeddwyd erthygl nodwedd ar yr un pwnc.

Unwaith eto, defnyddiwyd y ffaith bod “ymchwil yn dangos”, ac “ymchwilwyr wedi darganfod” i roi bôn braich i’r stori, i’w pharchuso.

Ond dyw’r ffaith mai sianel deledu i blant gyhoeddodd yr “ymchwil” ddim yn cael ei grybwyll o gwbwl yn yr ail stori.

Felly, beth sydd wedi digwydd ydi bod yn datganiad hwn – mae’r rhai sy’n cael eu geni o dan arwydd Y Saethwr yn fwy tebygol o lwyddo – wedi dod yn ffaith, yn dystiolaeth, yn ganlyniad “ymchwil”.

Mymryn o hwyl, medda chi? Wel, ella. Ond yn anffodus, mae yna neges go ddifrifol yma. Mae’n dangos sut mae tystiolaeth yn cael ei gamdrin. Bydd yr “ymchwil” yma o hyn allan yn cael ei fesur ochor yn ochor ag ymchwil go iawn. Ac os ydi ymchwil sy’n profi, er enghraifft, bod rhyw feddyginiaeth yn gwella salwch yn cael ei dderbyn, pam ddim ymchwil sy’n dangos bod Y Sidydd yn gallu mesur llwyddiant?

Dwn i’m pam dwi’n cwyno, cofiwch. Dwi wedi fy ngeni o dan arwydd Y Saethwr. Taswn i’n aros rhyw fymryn, ewadd, ella y bydda innau’n ymuno efo Bruce Lee, Noel Coward, Ronnie O’Sullivan, a gweddill Y Saethwyr, yn ffurfafen y llwyddiannus. Wedi’r cwbwl, mae o yn y sêr, yn tydi . . .

Heddwch drwy addysg

Plant o un o'r ysgolion gyda nwyddau sydd wedi eu prynu gyda arian gasglwyd gan Trust Sulha

MAE fy ngwraig Marnie braidd yn anhygoel. (“Wyt ti’n bownd o ddeud hynny,” medda chi) Yn ogystal a bod yn awdur, mae hi hefyd yn newyddiadurwraig, sydd wedi cyhoeddi mewn sawl papur newydd a chylchgrawn.

Mae Marnie, yn ogystal, yn wraig fusnes, newydd sefydlu cwmni o’r enw Spotted Bikini gyda cyfaill iddi. Mae’r cwmni’n cynhyrchu cardiau cyfarch, a chyn bo hir, mygiau, gyda themau glan môr iddynt. Hefyd, ac o bosib mai dyma yw un o’r pethau mwya pwysig y mae hi’n wneud, mae Marnie’n gyfrifol am ymddiriedolaeth elusennol fechan sydd yn cynnal ysgolion i blant o Affganistan sydd wedi gorfod ffoi i Pacistan.

Pan gyrhaeddodd y plant a’u teuluoedd Pacistan flynyddoedd yn ôl (dianc rhag y Taliban ddaru nhw), doedd yna ddim byd yn llwch a llanast yn y campiau truenus lle’r oeddan nhw’n byw. Ond erbyn hyn, mae dwy wraig hynod ddewr o’r enw Jamilla Abassy a Rahema Sherzhad wedi sefydlu ysgolion i’r plant. Mae’r gwragedd yma’n ddewr ofnadwy: mae’r ardal lle maen nhw’n addysgu’r plant yma – yn enethod a bechgyn – yn drewi o Daliban.

Wyddoch chi be, rydan ni’n cwyno am gyflwr addysg yng Ngwledydd Prydain, ond does ganddo ni ddim rheswm o gwbwl i swnian; ac mi ddylian ni fod yn ddiolchgar ein bod ni cael yr hawl i addysg.

Roedd Marnie wedi cyfarfod y ddwy wraig rai blynyddoedd yn ôl pan yr ymwelodd hi efo Pacistan. Ac yn anhygoel, pan agorodd Rahema ei ysgol hi, fe enwodd yr ysgol ar ôl Marnie.

Penderfynodd Marnie, felly, sefydlu “Trust Sulha” i gynorthwyo’r gwragedd arbennig yma.  Ar Hydref 3 eleni, cynhaliwyd yr ail “Dawns Dros Heddwch”, noson o ddawnsio i godi arian tuag at yr ysgolion.

Cofiwch, mae’r Taliban yn gwahardd dawnsio. A cherddoriaeth. A chwaraeon. Tasa’r Taliban yn rheoli Affganistan – neu Pacistan – ni fydda dawnsio’n bod yno; ni fyddai ysgolion Jamilla a Rahema’n bod, ychwaith, gan ei bod yn meiddio addysgu genod.

Roedd “Dawns Dros Heddwch” yn lwyddiant unwaith eto, y cwbwl wedi ei drefnu gan Marnie. Ewch i’r wefan i ddarllen am y noson, ac i ddysgu mwy am “Trust Sulha”, ac efallai y byddai rhai ohonoch yn barod i gynorthwyo’r athrawon dewr yma wrth iddyn nhw geisio addysgu’r plant, fydd, yn y dyfodol, yn dychwelyd i Affganistan fydd yn ddiogel (gobeithio) ac yn farus am genhedlaeth ifanc, ddeallus, addysgiedig fydd yn adeiladu’r wlad o’r newydd.

Dim mwg heb dân

MAE yna obaith y caiff “Tân Mewn Drain” ei llwyfannu. Rydwi mewn trafodaethau efo’r Theatr Genedlaethol ar gownt y ddrama, enillodd Y Fedal Ddrama i mi yn Y Bala eleni. Wrth gwrs, mi dwi wrth fy modd ein bod ni’n sgwrsio yn gylch y ddrama. Dwn i’m eto be ddaw, ond mae Cefin Roberts wedi bod yn gefnogol dros ben. Fy nymuniad, yn amlwg, yw gweld y ddrama yn cael ei pherfformio gan actorion proffesiynol ar lwyfan cenedlaethol. Gobeithio, gobeithio, y caf i wireddu’r dymuniad hwnnw. Mi faswn i hefyd yn hoffi gweld “Cors Oer”, enillodd Y Fedal Ddrama yng Nghaerdydd y llynedd, yn cael ei llwyfannu hefyd – ond ella fy mod i’n braidd y farus yn disgwyl gweld y ddwy’n cael eu cynhyrchu.

Lluniau gwych, a’r gath yn dangos pwy ydi’r bós

DYMA lun gwych gan y ffotograffydd Igor Shpilenok a enillodd un o’r  categorïau mewn cystadleuaeth tynnu lluniau bywyd gwyllt yn ddiweddar:

Mae’r llun, sy’n dwyn y teitl “Parch”, yn dangos cath Shpilenok, Ryska, yn herio llwynog. Mae hanes y llun yma. Wrth gwrs, mi dwi’n hoff o’r llun am fy mod i’n lecio cathod, ac maen nhw’n greaduriaid powld iawn – peidiwch a’u pechu nhw; mae ganddyn nhw ddannedd a chrafangau sydd wedi esblygu i wneud difrod. Ond maen nhw’n werth y byd pan y byddan nhw’n canu grwndi ac yn erfyn eu mwytho.

Enillydd y gystadleuaeth oedd y llun isod, gan Jose Luis Rodriguez:

Mae yna luniau gwych o fyd natur wedi ennill gwobrau yn y gystadleuaeth, ac maen nhw’n dangos pa mor ffyrnig a phrydferth ydi bywyd gwyllt.

25 o syniadau

MAE newyddiaduraeth dan y lach: swyddi’n cael eu colli, papurau’n stryffalgio, (ac yma hefyd, ac yma, ac yma) a’r rhyngrwyd yn eu bygwth, gyda llwyddiant gwefannau’r papurau cenedlaethol yn bownd o frathu’r papurau rhanbarthol/lleol. Ac mae bygythiadau o lefydd eraill, hefyd.

Mae newyddiadurwyr yn gyndyn iawn o newid. Dwi’n dyst i hyn; dwi’n esiampl o hyn. Dwi’n cofio dyddiau pan yr oeddan ni’n ben galed iawn pan ddeuai yna unrhyw syniad newydd i’r stafell newyddion. Rydan ni’n anhapus gweld meddylfryd gwahanol yn mentro i’n byd bach. Wedi’r cwbwl, mae pethau wedi gweithio’n o lew ers blynyddoedd, pam newid? Wel, mae’n rhaid newid, yn does – newid neu farw.

Beth bynnag, dyma i chi rhywbeth positif: 25 syniad da iawn i newyddiadurwyr. Does yna ddim byd chwyldroadol yma, dim ond synnnwyr cyffredin.

Wythnos i’w chofio

Fy ngwraig, Marnie, efo fi wedi i mi dderbyn Y Fedal Ddrama / Llun: bbc.co.uk

MI ddaru mi ennill Y Fedal Ddrama yr wythnos ddwytha yn Eisteddfod Genedlaethol Bala – yr ail waith yn olynol i mi landio’r tlws. Fel y medrwch chi ddychmygu, dwi wrth fy modd. roedd fy ngwraig Marnie yno eto, a’m rhieni, ac hefyd fy mam-yng-nghyfraith, Maureen, yn cael ei blas cynta ar eisteddfod – ac wedi ei synnu gan faint a steil y sioe.

Roedd hi’n wythnos wych i mi. Cefais fy nerbyd i’r Orsedd ar y dydd Llun: gesig wen; andros o anrhydedd. Fy enw yng Ngorsedd ydi Dyfed ap Ioan Eugrad.  Roedd fy nhaid (tad fy mam), John Rowlands, yn aelod o Orsedd Beirdd Ynys Môn, a’i enw barddol oedd Ioan Eugrad. Mi benderfynais ddefnyddio’r enw hwnnw, a’r “ap” hefyd – rydw i o’i linach o, wedi’r cwbwl. Roedd hi’n ddiwrnod gwych, ac roeddwn ni’n falch iawn.

Wedi ennill Y Fedal Ddrama ar y dydd Iau, mi ges i fy nghornelu gan y wasg. roeddan nhw’n awyddus iawn i mi lorio’r Steddfod am beidio perfformio’r ddrama fuddugol. Ond tydw i ddim am wneud hynny. Mae hi i fyny i eraill os ydyn nhw am berfformio’r ddrama ai pheidio. Yn naturiol, rydwi eisiau gweld “Cors Oer”, enillodd yng Nghaerdydd y llynedd, a “Tân Mewn Drain” (nid “Draen”, fel ddywedodd y Western Mail), fy nrama eleni, ar y llwyfan. Ond tydw i ddim am ddweud pwy sydd i fod yn gyfrifol am hynny.

Mae enillydd Y Fedal Ryddiaith a’ Gwobr Daniel Owen yn cael eu cyhoeddi, wrth gwrs, ond mae hynny’n naturiol efo llyfr. Mae hi’n fwy o broses i ddod a drama i’r llwyfan. Rhiad peidio disgwyl iddo ddigwydd ar unwaith. Beth bynnag, gan fy mod i wedi cyfeirio at Y Fedal Ryddiaith a Gwobr Goffa Daniel Owen, dwi wedi dod â cyfrolau buddudol Siân Melangell Dafydd a Fflur Dafydd efo fi i Swydd Caint, ac yn edrych ymlaen i’w darllen yr wythnos yma.

Cyfweliad efo “Sylw”

MAE yna gylchgrawn newydd wedi cael ei gyhoeddi’r wythnos yma gan Y Lolfa. “Sylw” ydi enw’r cylchgrawn, ac mae’n hi’n dda iawn gweld rhywun yn mentro yn y byd cyhoeddi papurau newydd/cylchgronau a hithau mor dynn ar nifer o gyhoeddwyr yn y maes.

Beth bynnag, mae yna gyfweliad efo fi yn y cylchgrawn. Cyfweliad am Y Fedal Ddrama ydi o. Fi enillodd y llynedd. Mae’r cylchgrawn, a’r newyddiadurwr gynhaliodd y cyfweliad efo fi, Gareth Jones, yn mynd am wddw’r Theatr Genedlaethol dwi’n meddwl (dwi heb weld y cylchgrawn, na darllen yr erthygl).

Rhag ofn bod rhywun gyda diddordeb, dyma’r cwestiynau gefais i gan Gareth, a’r atebion a roddais iddo fo. Dros ebost gynhaliwyd y cyfweliad, gyda llaw. Dwi’m ond am i chi gael gweld cyd-destun y cwestiynnau, dyna i gyd.

I wneud pethau’n glir, dwi yn siomedig, wrth gwrs, nad oes yna neb, ar hyn o bryd, yn awyddus perfformio “Cors Oer”, fy nrama enillodd y wobr yng Nghaerdydd. Ond dwi’m yn bersonol yn beirniadu neb am hyn. Mae gan y Theatr Genedlaethol, a’r Eisteddfod, debyg, resymau dilys dros fod yn amheus o fentro llwyfannu dramau newydd – a dramau buddugol. Ond, fel dwi’n dweud yn fy ateb, isod, dwi yn credu y dylid cysidro llwyfannu golygfeydd, o leia, o’r ddrama fuddugol y flwyddyn ganlynol.

1. Beth sydd wedi digwydd i’ch drama Cors Oer ers ichi ennill y llynedd?

Mi holodd pobl yn ei chylch hi ac mi wnes i ei danfon hi at y rheini oedd wedi holi – ond tydw i heb glywed gan ambell un. Cefais gyfarfod gyda Sherman Cymru, ac roeddan nhw’n gefnogol iawn. Hefyd, mae’r cynhyrchydd/cyfarwyddwr Eurwyn Williams wedi bod yn gefnogol, gan gynnig y ddrama i’r BBC.

2. Oes bwriad i’w llwyfannu ac os oes, gan bwy?

Dim bwriad, cyn belled a dwi’n gwybod. Mae hynny’n anfffodus. Mi fasa rhywun yn meddwl y byddai’r ddrama sy’n ennill y Fedal Drama yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn cael ei llwyfannu. Mae’r nofel fuddugol yn cael ei chyhoeddi, ac enillydd y Fedal Ryddiaeth. Dwn i’m pam na fedrir llwyfannu’r ddrama fuddugol, neu olygfeydd ohoni, efallai. Tydi drama ddim yn ddrama tan mae hi wedi cael ei llwyfannu.

3. A yw’r Theatr Genedlaethol neu unrhyw gwmni arall wedi cysylltu â chi yngly^n â’r ddrama?

Na, tydwi heb glywed gan y Theatr Genedlaethol er bod cynrychiolydd wedi cael copi. Fel y dywedais, mae Sherman Cymru wedi bod yn gefnogol ac wedi dangos diddordeb yn fy ngwaith.

4. A yw’r Eisteddfod wedi cysylltu â chi yngly^n â’r ddrama?

Nid ynglyn a’r ddrama, nac ydyn.

5. Beth yw’ch barn chi am y gystadleuaeth Drama Hir yn yr Eisteddfod Genedlaethol?

Rydwi’n gefnogol iawn o’r gystadleuaeth. Rhaid rhoi clod i’r Eisteddfod am iddynt ddod ar seremoni i’r prif lwyfan y llynedd. Roedd hi’n anrhydedd i mi gael bod y dramodydd cyntaf i dderbyn y Fedal Drama ar brif llwyfan yr Eisteddfod. Wrth gwrs, mi faswn i’n hoffi gweld enillydd y Ddrama Hir, y Ddrama Fer, a’r Fedal Ddrama’n cael eu perfformio mewn Eisteddfod olynnol.